Rodoplar'ın Kumandanı: Enihan Baba
Mümin TOPÇU
*Rodoplar'ın zirvesinde bir türbe, üç kez yıkıldı, üç kez yeniden doğdu.
*Rodoplar'ın zirvesinde üç kez yıkılıp üç kez doğan Enihan Baba Türbesi, şehidimiz halkın hafızasında bir komutan değil, bir direniş sembolü olarak yaşıyor. Neo‑faşist saldırılara rağmen Pomakların ve Türklerin dualarıyla her yıl yeniden kurulan bu hatıra, Rodoplar’da barışın ve inancın sarsılmaz köprüsünü temsil ediyor.
Geçen hafta, Rodoplar'da bulunan Enihan Baba / Yenihan Baba Türbesi yine çirkin bir saldırıya maruz kaldı.
Bu sefer bir grup neo faşist Bulgar genci, bizler, Müslümanlar için hala kutsallığını canlı tutan türbeye pis ellerini uzatmaya kalkıştılar ve bu provokatif eylem toplumun çoğunluğu tarafından sert bir şekilde kınanmış oldu.
“Pedofil avcısı” olarak tanımlanan Alen Simeonov önderliğindeki grup, bizim kutsalımız olan türbenin önünde gerçekleştirdiği bayraklı eylemin görüntülerini sosyal medyada paylaştı.
Yenihan Baba, Rodoplar'ın fetheden ilk Bektaşi askeri kumandanlardan ve dini liderlerden birisidir.
Rivayete göre, türbesinin bulunduğu tepede bir savaş esnasında şehit düşüyor ve o zamandan beri yerli Pomaklar ve Türkler tarafından her yıl belirli bir tarihte burada binlerce Müslüman toplanarak dualar okur, kurbanlar kesilir, dilekler tutulur ve çeşitli adaklar adarlar.
Davidkovo köyünün dağ zirvesinde bulunan Horasan erenlerinden Enihan Baba ( Yenihan Baba ), Sarısaltuk Baba’nın kardeşi olduğuna inanılır.
Son dönemde Bulgaristan'da artan uyduruk "Neo-Osmancılıkla Mücadele" akımlarının arkasında kimlerin durduğu, aklı selim insanlar tarafından çok iyi analiz edilmeli; çünkü belli oluyor ki belirli düşman odakları ülkedeki huzuru ve etnik azınlıklar arasındaki dostluk köprülerini yeniden bozmak istiyorlar.
Yerel halkın "Maye" diye adlandırdığı dini etkinlikte şehit düşen Baba’ya, Pençeyi Ali Abayı ve 12 imamı temsilen 5 büyükbaş, 7 küçükbaş olmak üzere toplam 12 kurban sunulur. Bektaşi inancına göre kurbanların 1, 3, 5, 7 veya 12 adet olması oldukça önemlidir.
Sunulan adaklar, nezirler ve yiyecekler ziyaretçilere paylaştırılır.
Fazlası satılarak Tekke ve Türbenin bakım onarımına harcanır. Maye’de kurbanlar, halkın iradesidir. Tarihî boşlukları halk doldurur; efsane, kimlik olur.
Rahmetli büyük erenimizin orjinal tekke ve sekizgen köşeli türbesi, 1876 Osmanlı Rus Harbi sırasında, Ruslar tarafından yıkılmış; fakat yakın zamanda yerine farklı bir türbe yapılmıştır. Geçen son yüz yılda, bu türbe tam üç kere yıktırılmış; ama her zaman yeniden inşa edilmiştir. Türbeler yıkılsa da hafıza yıkılmaz. Neo‑faşist eller dokunamaz kutsalımıza...
Rodoplar'ın serin rüzgârında üç kez yıkılıp üç kez doğan bir türbe. Çocukken dedelerimizin anlattığı hikâyelerde Enihan Baba bir dağ, bir baba, bir ışık olurdu. Göç türkülerinde adı geçerdi, ağıtlarda bir dağ gibi yükselirdi. Bizim hafızamızda Enihan Baba, hem bir komutan hem bir büyüğümüzdür hem de Rodoplar'ın kalbinde yaşayan bir hatıradır.
Enihan Baba'nın, Rodoplar folklorunda adı geçmekte, yer adı olarak da karşımıza çıkmakta. Bu motif, özellikle Rodoplar'ın Türk köylerinde söylenen ağıtlarda ve göç türkülerinde yer alıyor. Enihan Baba, hem bir kişi adı gibi kullanılıyor hem de bir dağ / tepe adıyla bağlantılı olabiliyor; halk arasında bir kutsal mekân ya da hatırlanan bir büyüğümüz olarak da anılıyor.
“Rodoplar - Anadolu karşılaştırması” fikrini hatırlayınca, “Enihan Baba” da tam bu köprüye oturuyor - Anadolu’da “Ali Baba”, “Hacı Bektaş Veli” gibi figürler nasıl halkın dilinde hem kişi hem mekân olarak yaşarsa, Rodoplar'da da bir meşhur "Baba" aynı işlevi görüyor ve yerel halk tarafından Osmanlı Ordusu'nun Rodoplar’a ilk giren komutanlarından birine bağlanan efsanevi bir kimlik kazanmıştır, daha çok halk hafızasında bir “fetih lideri” figürü olarak yaşatılmıştır.
Rodoplar, Osmanlı’ya 13. yüzyılın sonlarına doğru katılıyor. En erken Osmanlı tahrir defterlerindeki idari taksimata göre Doğu Rodoplar'ın büyük bir kısmı Gümülcine bölgesi fethedildikten sonra, 1361 yılından sonraki bir tarihte ele geçirilmiştir.
Enihan Baba, tarihî belgelerde bir Osmanlı komutanı olarak görünmez; fakat Rodoplar halkının hafızasında Osmanlı Ordusu'nun ilk fetih liderlerinden birinin efsaneleşmiş kimliğiyle yaşar. Yani bu isim tarih ile folklorun kesiştiği bir kültürel semboldür - hem bir dağ adı, hem bir yatır, hem de Osmanlı’nın Rodoplar'a girişini simgeleyen bir “kumandan-baba” figürü.
Söz konusu efsaneleşme, tarihî boşlukların halk tarafından nasıl doldurulduğunu, bir “baba” figürüyle kutsallaştırıldığını bariz bir şekilde anlatmakta.
Bugün Enihan Baba, Rodoplar’da sadece bir türbe değil; halkın hafızasında direnen bir kimlik, barış ve inanç sembolüdür.
