ÇALIKUŞU

Bulgaristan'da seçim, hukuk ve toplumsal güvenin aşınması

ÇALIKUŞU

Bulgaristan’da seçim, hukuk ve toplumsal güvenin aşınması

Bir devletin karşı karşıya kaldığı en derin kriz, yalnızca ekonomik göstergelerin bozulması, hükümetlerin değişmesi veya siyasi partilerin güç kaybetmesi değildir. Asıl kriz, devletin kendi yurttaşlarında oluşturduğu güven duygusunu aşındırmasıdır; çünkü devlet, yalnızca hukuki ve idari kurumların toplamı değil; aynı zamanda ortak gelecek fikrinin, adalet beklentisinin ve toplumsal aidiyetin taşıyıcısıdır.

Bulgaristan’da 25 Ekim 2026 cumhurbaşkanlığı seçiminin ilk turu, bu açıdan yalnızca adayların oy oranları üzerinden okunamaz. Seçmen katılımının yaklaşık yüzde 22 düzeyinde kalması, siyasal temsil ile toplumsal katılım arasındaki mesafenin ne kadar büyüdüğünü sorgulamayı gerektiriyor. Bu oran tek başına güvensizliğin bütün nedenlerini açıklamaz; ancak demokratik sistemin meşruiyet algısı bakımından dikkate alınması gereken önemli bir göstergedir.

Peki, bir devlet kendi vatandaşlarının güvenini neden riske atar?

Bu soruyu, seçim aritmetiğinin ötesinde, siyasal kurumların işleyişi ve iktidarın davranış biçimleri üzerinden ele almak gerekir.

Hukuk, adalet ve siyasi zamanlama

Seçimden hemen önce Belitsa ve Sungurlare belediye başkanlarının gözaltına alınması, kamuoyunda ciddi tartışmalara yol açtı. Yetkili makamlar soruşturmaları suç şüphesi ve kamu ihalelerine ilişkin iddialarla açıklarken, siyasi çevreler operasyonların zamanlamasını ve olası siyasi etkilerini sorguladı.

Burada birbirinden ayrılması gereken iki mesele vardır: Birincisi, suç iddialarının hukuken araştırılması; ikincisi, hukuki yetkilerin siyasi rekabeti etkilemek amacıyla kullanılıp kullanılmadığıdır. Birincisi hukuk devletinin gereğidir. İkincisi ise doğrulanması hâlinde hukuk devletinin temelini zedeleyen bir sorundur.

Demokratik sistemlerde adalet yalnızca uygulanmakla yetinemez; tarafsız uygulandığına ilişkin güven de üretmelidir. Bir operasyonun hukuki dayanağı bulunması, kamuoyunun bütün sorularını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Aynı şekilde, zamanlamanın tartışmalı olması da tek başına siyasi müdahaleyi kanıtlamaz. Şeffaflık, bağımsız yargı denetimi ve masumiyet karinesi bu ayrımın güvenilir ölçütleridir.

Türk ve Müslüman toplulukların devlete duyduğu güven

Bulgaristan’daki Türk ve Müslüman topluluklar açısından mesele, yalnızca iki belediye başkanının hukuki durumundan ibaret değildir. Mesele, kamu gücünün bütün vatandaşlara eşit mesafede durup durmadığına ilişkin algıdır.

Bir belediye başkanının gözaltına alınması, görüntülerinin kamuoyu önünde dolaşıma girmesi ve olayın siyasi tartışmaların merkezine yerleşmesi, yalnızca ilgili kişiyi değil, temsil ettiği yerel toplumu da etkileyebilir. Özellikle etnik ve dinî kimliklerin siyasal temsille kesiştiği toplumlarda, hukuki işlemlerin tarafsızlığına ilişkin en küçük kuşku bile daha geniş bir güven sorununa dönüşebilir.

Bu nedenle devletin sorumluluğu, yalnızca soruşturma yürütmek değil; soruşturmanın hukuka uygunluğunu, ölçülülüğünü ve ayrım gözetmeden yürütüldüğünü gösterebilmektir. Eşit vatandaşlık, kâğıt üzerinde tanınan bir statüden ibaret değildir. Yurttaşın, kökeni ve siyasi tercihi ne olursa olsun, aynı hukuk güvencelerine sahip olduğuna inanmasıdır.

Türkiye ile tarihî, kültürel ve insani bağları bulunan seçmenlerin Bulgaristan’daki demokratik kurumlara güveni de bu çerçevede değerlendirilmelidir. Bu toplulukların kaygılarını küçümsemek veya her eleştiriyi parti çıkarlarına indirgemek, toplumsal mesafeyi azaltmaz; aksine derinleştirebilir.

Dış politika ve stratejik tutarsızlığın maliyeti

Bulgaristan, Avrupa Birliği ve NATO üyesi olmasının yanı sıra Karadeniz güvenliği, Rusya-Ukrayna savaşı ve Türkiye ile ilişkileri bakımından stratejik bir konumdadır. Bu nedenle dış politikadaki yön arayışı, yalnızca diplomatik söylem meselesi değildir; ülkenin güvenliği, ekonomik istikrarı ve uluslararası güvenilirliğiyle doğrudan ilişkilidir.

Rusya’ya yakınlık, Ukrayna’ya destek, Avrupa kurumlarıyla bütünleşme veya Türkiye ile ilişkiler konusunda farklı siyasi görüşlerin bulunması demokratik hayatın doğal bir unsurudur. Sorun, farklı görüşlerin varlığı değil; stratejik kararların kısa vadeli siyasi çıkarlar uğruna belirsizleşmesi ve kurumların öngörülebilirliğinin zayıflamasıdır.

Uluslararası ilişkilerde güven, bir ülkenin yalnızca ne söylediğiyle değil, taahhütlerini ne ölçüde tutarlı biçimde yerine getirdiğiyle oluşur. İç siyasette hukuk ve kurumlara duyulan güvenin aşınması da ülkenin dışarıdaki güvenilirliğini etkileyebilir. Bu nedenle iç hukuk düzeni ile dış politika arasında sanıldığından daha güçlü bir bağ vardır.

Geçmişin yönetim kültürü ne ölçüde devam ediyor.

Geçmişin yönetim kültürü ne ölçüde devam ediyor?

Komünist rejimin sona ermesi, bir toplumun bütün yönetim alışkanlıklarının bir anda değiştiği anlamına gelmez. Kurumların bağımsızlığı, bürokrasinin siyasi etkilerden korunması, yargının tarafsızlığı ve kamu gücünün denetlenebilirliği uzun vadeli bir demokratikleşme süreci gerektirir.

Geçmişten kalan otoriter yönetim pratiklerinin devam edip etmediği, yalnızca siyasi aktörlerin kimlikleri veya kullandıkları söylemler üzerinden belirlenemez. Bunun için somut ölçütlere bakılmalıdır: Muhaliflere ve iktidara yakın kişilere aynı hukuk kuralları uygulanıyor mu? Soruşturmalar bağımsız biçimde yürütülüyor mu? Kamu kaynakları şeffaf mı? Devlet kurumları parti rekabetinden ne ölçüde bağımsız?

Demokratikleşmenin gerçek ölçüsü, seçimlerin yapılması kadar, seçimler arasındaki dönemde devlet gücünün nasıl kullanıldığıdır.

Devletin en pahalı hatası

Siyasette yanlış kararların ekonomik bir maliyeti, diplomatik bir bedeli ve seçim sonuçlarına yansıyan bir karşılığı olabilir. Fakat toplumsal güvenin kaybı daha uzun vadeli ve telafisi daha güç bir maliyet üretir.

Vatandaş, devletin kendisine eşit davranmadığını düşünmeye başladığında yalnızca bir hükümete değil, kurumların bütününe mesafe koyabilir. Bu mesafe zamanla sandığa katılımın azalmasına, siyasal yabancılaşmaya ve toplumsal kutuplaşmaya dönüşebilir. Düşük seçim katılımının bütün nedenlerini tek bir olaya bağlamak mümkün değildir; ancak siyasi kurumların güven üretme kapasitesini sorgulamadan da bu tabloyu açıklamak mümkün olmaz.

Bulgaristan’ın ihtiyacı, farklı kimlikleri siyasi rekabetin nesnesi hâline getirmek değil; farklılıkları eşit vatandaşlık temelinde bir arada tutabilen güçlü kurumlar inşa etmektir. Hukukun üstünlüğü, bağımsız denetim, şeffaflık ve hesap verebilirlik bu hedefin vazgeçilmez koşullarıdır.

Çünkü devletin gücü, vatandaşını ne kadar kontrol edebildiğiyle değil, vatandaşının devlete ne kadar güvenebildiğiyle ölçülür.

Bir siyasi iktidar geçici olabilir. Bir hükümet değişebilir. Bir parti seçim kaybedebilir. Fakat devlet kurumlarına duyulan güvenin aşınması, bütün toplumun geleceğini etkiler.

En ağır siyasi hata da tam burada başlar: Kısa vadeli güç mücadelesi uğruna, uzun vadede korunması gereken devlet itibarını ve toplumsal güveni tüketmek.

Yazarın Diğer Yazıları