'Dünden Bugüne Radyo' bölümünde sıradaki konuğumuz Nevriye Alieva. 1953 yılından 1985 yılına kadar Sofya Radyosu'nun 'Ahali yayınları' olarak bilinen yurtiçi yayınlarında çalışmış. İlk başlarda piyeslerde ses olarak yer almış, daha sonra da programları kağıda alan daktilocu olarak görev almış.

Ünlü jazz sanatçısı Yıldız İbrahimova'nın annesi Nevriye Hanım, bugün artık 93 yaşında, ancak radyo anıları hala hafızasında capcanlı. Radyoda unutulmaz güzel günler geçirmiş. 'Radyo bana çok şey kazandırdı, radyo beni çık geliştirdi' diyor ve uzun ömrünün sırrını: 'İyilik yap iyilik göreceksiniz', sözleriyle özetliyor.

Yaptığımız röportajın bir bölümünü yayınlayarak, çınar misali bu bilge kadının anılarını dinleyicilerimizle paylaşıyoruz:

Radyoyla tanışmanız ne zamandan?

'Şimdi 93 yaşındayım. O zaman gençtik. Her hafta sonu gelir 'Haksever Hasan' programında yer alırdık. Piyesleri Cumartesi günü yazıyorduk. Ben ise daktilocu olarak çalıştım. 1953 yılında başladım. Bazen piyes yazdığımız günlerde gece saat ikiye kadar radyoda uğraşırdık. Ali Derviş ve başkalarıyla da çalıştık. Çok güzel piyesler yaptık. O kadar çok beğeniyordum ki onları, bir gün sordum sorumlu kadına: Ne yapıyorsunuz onları, yayınladıktan sonra yırtıp, atıyor musunuz? O da dedi ki : Sofya'ya yakın bir köyde (Borovets) onları özel bir yerde muhafaza ediyoruz. Bütün geçen materyaller orada korunuyormuş.

Piyeslere, Sofya'da yaşayan neredeyse bütün Türkler davet ediliyordu. Buradaki üniversite öğrencilerinin sesleri alınıyordu. Burada yaşayan önde gelenler de iştirak ederdi piyeslere. Çok mektup alırdık, çok da mektup gelirdi. Beğenilirdi, hele de Deliorman Türkleri, çok beğenirlerdi bizim yaptığımız işleri. 1955 yılında, memleket içine sanırım üç saat yayın yapardık.

Ben Silistre'de doğdum. O zaman Romanya idi oraları. Romanya'da okudum 7. sınıfa kadar. Orada güzel bir Türk okulumuz vardı. Yedi yıl, ben o kadar okudum. Ondan sonra artık Bulgarlar geldi ve okula devam etmedim.'

1930'lu- 40'lı yılları bize anlatır mısınız?

'Romanya'da yaşamamız en iyiydi. Romenler Türklere hürmet eder. Daha sonra Bulgarlarla da iyi geçindik. Radyodaki Bulgar arkadaşlarımızla da çok iyi geçinirdik. Hele de piyesleri beraber yaparak, onlar da Türklerin sevdasını kaptılar.

Radyoda çok iyiydik. Ama ansızın böyle oldu /1985 yılında ülke içi yayınların kapanması/. Bundan sonra hiç gitmedim radyoya. Beni çağırdılar dış yayınlara. Avrupa'dan çok mektup geliyormuş. Gel de mektupları oku bize dediler. Ama rahat olmadım, yurt dışı yayınlara çalışmadım. 1985'te çıktım radyodan ve bir daha adımımı atmadım. O zaman çok kırıldık. Ansızından oldu bu iş. Topladılar bizi ve dediler ki yarından sonra ahali yayınları olmayacak. Bitti, dediler, yok artık Türkçe yayın. Üzüntümüzden yığıldık…'

Radyo size ne kazandırdı?

'Çok şey kazandırdı. Radyo işi çok iyi bir iştir. Her şeyi öğrenirsin. Mecbursun öğrenmeye, okumaya, kendini geliştirmeye. 40 sene çalıştım radyoda, her şeyi oradan öğrendim. İstemeden öğrenirsin, çünkü senin vazifendir o. Gazeteyi de okursun, kitabını da okursun…Radyo iyi bir yerdir ve gayet çok şey öğrenebilirsin.'

Dinleyicilere özel ne demek istersiniz?

'Dinleyicilere ne diyeyim, anneciğim. Güzel şarkılar dinlesinler. Ben hala da şarkı söylerim kendi kendime. İnsanı ayakta tutuyor. Şarkıları severim. Onlar da sevsin.'

Bu uzun ömrün sırrı nedir?

'Ben fenalık görmedim hayatımdan. Ne kocamdan, ne işimden. Hep böyle iyilik ile yaşadık. Konu-komşuyla da iyilikle yaşadık, hısım akrabalardan hep iyilik gördüm. İnsan iyilik yapsın. Elinden ne gelirse, iyilik yapsın. Onun semeresi var. İyilik yapan, iyilik buluyor. Öyle söyle. Kimseye fenalık yapmamışım şimdiye kadar. Hep iyilikle uğraştım.'

Sevda Dükkancı,

BNR Sofya Radyosu, Türkçe yayınları

Takriben 450-500 yıl kadar önce atalarımızın yurt yapmaya başlayıp, tam 500 yıl ikametten sonra terketmek mecburiyetinde kaldıkları, kulaktan dolma bilgilerle kendimizi bildik bileli, büyüklerimizden duyduklarımızla hayalimizde canlandırmaya çalıştığımız atalar yurdumuz Deliorman'a seyahati çoktandır istiyordum. Hatta yanıma seyahat arkadaşları aramıştım.

Deliorman ( Ludogorie), aşağı Tuna Ovası'nda, Rusçuk, Razgrad, Silistre, Şumnu ve Hacıoğlu Pazarcık şehirlerini de içine alan ve Türklerin bir zamanlar çok yoğun olarak yaşadığı geniş bir bölgedir.

Yerli halk tarafından böyle adlandırılmasının sebebi ağırlıklı olarak meşe, gürgen ve kızılcık ağaçlarının karışımından oluşan çok sık ve geçit vermez ormanlarla örtülü olmasından ileri gelmektedir.

Bölge, tarihte pehlivanları ile ün yapmıştır. Dünyaca ünlü Deliormanlı güreşçiler arasında Koca Yusuf, Ahmet Kara, Kurtdereli Mehmet Pehlivan, Kel Aliço ve Efrahim Kamberoğlu başta gelir.

Genelde Konya - Karaman civarından gelen Türkler ve Balıkesir civarından yörükler bölgeye yerleştirilmiştir.

Hayalimdeki Şamanköy ve çevresindeki yerleşimlerle, akrabalarımızın olduğu yakın köyler hakkında derlediğim bigilerle bir liste hazırladım. Eşimin ve evlatlarımın teşviki ile gerekli hazırlıkları yaparak beklemeye ve fırsat kollamaya başladım. Konaklama ve yeme içme hakkında araştırmalar yaptım.

Yurtdışı görevinden dört hafta izinli gelen küçük oğlum Yasir'in de benimle beraber seyahat etmek arzusu beni heyecanlandırdı. Uzun bir seyahat olamayacağı belliydi.

Nihayet, 21.08.2019' da yola çıkmaya karar verdik. Konaklama, yeme içme, güzergah hazırlıklarını yaptım. Hedefimdeki birinci yer Şamanköy'dü ( Bardokva ). Aile fertlerimizden dedemin dedesi İnce Molla Hüseyin, buraları 1875-76 yıllarında terk etmiş. Dedem Hacı Ramazan'ın babası Salih o zamanları henuz 13 yaşında imiş.

Görmek istediğimiz diğer köylerin arasında Duraçköy (Ludogortsi), Kılıçköy (Nojarovo), Abdülköy (Bogdantsi), Kıdırköy gibi yerleşim yerleri yer alıyordu. Ayrıca Şumnu, Razgrad, Kemallar (İsperih), Tutrakan, Silistre ve Rusçuk görülecek yerlerdi.

Birinci Gün. 21.08.2019, Çarşamba.

Sabah sekizde Denizli Yenişehir' den ben, eşim, oğlum ve kızım özel aracımızla hareket ettik. Kaptanımız oğlum Yasir, uzun yol tecrübeli birisiydi.

Buldan, Alaşehir, Akhisar, Susurluk, Balıkesir, Bandırma yoluyla Biga'ya ulaştık. Yolda Manyas gölü kenarından geçerken Kuş Cenneti Milli Parkı levhasını gördük. Uğramadan geçemedik. Burada 266' ü aşkın kuş türü ile 23 balık türünün bulunduğunu öğrendik. Manyas gölünde tespit edilen balık türlerinin bazıları sazan, yayın, turna, tatlısu kefali, filise, gümüş, havuz balığı, tatlısu kolyosu, kayabalığı ve kızılkanat. Yapılan araştırmalarda göl ve yakın çevresinde 4 tür semender, 6 tür kurbağa, 4 tür yılan, 2 tür kertenkele ve 2 tür kaplumbağanın bulunduğu kaydedilmiştir.

Daha sonra Biga'da kısa bir ihtiyaç ve alışveriş molası yaptık. Çardak'tan Gelibolu'ya geçelim derken çile başladı. Eyvah, gurbetçilerimizin dönüş günlerine denk geldik. Çile erken başladı. Feribot kuyruğunda adım adım gidip, 2.5 saat bekleyerek gemiye binip nihayet Çanakkale Boğazı'nı geçtik.

Uzunköprü üzerinden akşam üzeri Babaeski'ye vasıl olduk. Planımız üzere burada hısım ziyareti yapıp geceledik.

İkinci gün, 22.08.2019, Perşembe.

İlk istikametimiz Kırklareli. Kırklareli Müftümüzü, 2019-Hac dönüşü sebebiyle ziyaretimizin ardından, kendisinin delaleti ile Bulgaristan'ın sınır bölgesi olan Burgaz ve diğer yöreleri iyi bilen, Kırklareli'nde İmam-Hatip olarak görev yapan ve bir takım cami hizmetleri için sık sık Bulgaristan'a gidip gelen, adaşım Emin Bıyıklı Hocamızdan çok faydalı bilgiler aldık. Giriş çıkış, yol durumu, sınırda yapılan işlemler vs. hakkında kafamızdaki tüm soruların cevaplarını aldık.

Böylece Dereköy sınır kapımıza doğru yöneldik. Ancak evdeki hesap çarşıya uymadı ve gurbetçilerimizin dönüş trafiğine denk geldik. Dereköy'de 4.5 saat kuyrukta sıramızı bekleyiverdik.

Sınırın, bu yörede Istranca Dağları'ndan geçmesi nedeniyle, Türkiye ve Bulgaristan tarafı geniş ormanlık alanlarla doluydu. Ama seyahatimiz boyunca özellikle dikkatimi çeken, yol kenarlarında yoğun şekilde bulunan meyve ağaçları ve akasya ağaçlarıydı. Hatta diyebilirim ki, çoğu yerde akasya ormanlarından geçtik. Ağaçlardan oluşan tünellerden seyahat ediyorduk; ama Türkiye'nin o güzelim gidişli gelişli, asfalt otoban gibi yollarını bulamadık.

Malko Tırnovo (Tırnovacık) Krushevets güzergâhını izleyerek küçük kasaba ve köylerden geçerek Burgaz'a ulaştık. Burgaz, Bulgaristan'ın en büyük dördüncü şehriymiş. Araçla kısa bir şehir turu atarak yolumuza devam ettik. Bu gün Razgrat'a varmayı planlarken Burgaz üzerinden ancak Aytos'a kadar varabildik ve burada gecelemeye mecbur olduk.

Aydos, Bulgaristan'ın doğusunda, Burgaz ilinde bulunan bir ilçedir. Karadeniz Kıyısı'na 15 kilometre uzaklıkta bulunmaktadır. Dağlık bir alanda bulunur. Nüfusu 25.000 civarında. Nüfusun önemli kısmını Türkler oluşturmaktadır.

Akşam namazımızı Konyalı bir görevli imamımızın ardında kıldık. Burada mevcut üç camiden sadece bu cami kalmış, maalesef. Aytos'da müftülük çalışanı Hüseyin Aga ile tanışmak, muhabbetleşmek varmış nasipte. O, yaşlı başlı haliyle bizimle ilgilendi ve koşturdu.

Sabah kahvaltısında, bir Türk börekçinin nefis peynirli börekleri ve çay güzel gitti. Burada ve çevredeki Türk yoğunluğunun göstergesi Aytos-İstanbul arası günlük otobüs seferlerinin olmasıdır.

Yeniden yola koyulduk. Buraları tamamen Türk bölgesi. Minareleri sayma imkanı yok. Yol kenarında, içinden geçtiğimiz bir köyün camisinin yanında durup yolda, karşıdan karşıya geçen birine selam verdik. Genç birisi idi. Cevap vermedi, ilgisiz bir şekilde devam edip yoluna gitti. Az sonra biraz orta yaşlı birisine selam verdik. "Aleykümüs-selam!" deyip yanımıza geldi. Tanıştık, Ömer ağa oğlu Yakub diye tanıttı kendini. Buranın eskiden dört camisi olan 1500 nüfuslu Kiremitliköy olduğunu öğrendik.

Asıl hedefimiz olan Razgrad'a giderken Şumnu'ya vardık. Cuma namazını Tombul Camii'nde kıldık, hamdolsun. Şumnu Müftüsü Mesut Mehmedov Hoca'yla tanıştık, muhabbetleştik, kahvesini içtik. Nüvab İmam Hatib Lisesi'ni ziyaret ettik. Müftülük ziyaretimizde, personel Kahri ağayla tanıştık. Bu ismi ilk defa duymuştum. Anlamını sordum. Babama sormadım, dedi. Nereden gelip nereye gittiğimizi söyledik. Şamanköy'e doğru gideceğiz deyince yanındaki boş masayı gösterip buradaki mesai arkadaşım eski Şamanköy İmamı demez mi.

Tarih boyunca farklı adlarla anılan Şumnu, bugün Bulgaristan'ın en gözde turizm merkezlerinden biri. Tabiat ve tarihin buluştuğu şehir, ağırlıkla Türklerin yaşadığı Deliorman bölgesinde merkez şehirlerden biri.

1389'da Çandarlı Ali Paşa tarafından fethedilen bölge, Osmanlı döneminde stratejik önem taşıyan askeri üslerden biriydi. Beş asır Osmanlı hâkimiyetinde kalan şehrin günümüzde adı Şumen. Miras kalan Türk kültürü ve Osmanlı mimarisi, şehrin çehresine zenginlik katıyor. Camiler, çeşmeler, medreseler ve hamamlar, bu kültürün izleri olarak hemen göze çarpıyor. Şumnu'da Osmanlı döneminden miras yapıların birçoğuysa günümüze ulaşmayı başaramadı. Tarihi kayıtlara göre, Şumnu'da 86 adet sıbyan mektebi ve 4 medresenin yanı sıra hastane, han, hamam, saat kulesi, bedesten, kervansaray, çeşmeler, köprüler, tekke ve zaviyeler inşa edildi. Ancak birçoğunun ahşap olması sebebiyle, zamanla kullanılamaz hale gelerek yıkıldıkları belirtiliyor. Cami sayısının ise 60 olduğu biliniyor. Osmanlı dönemindeki bu camilerden bugün ancak 3 cami ayakta. Ezan açıktan hoporlörle okunuyor.

Bugün cuma ezanı oğlumuz Yasir İnceler tarfından okundu. Evliya Çelebi Seyahatnamesi'nin Şumnu ile ilgili bölümünde, buradaki Atik Nasuh Paşa Camii'nin en eski cami olduğunu yazıyor. Uzun zaman ayakta kalan caminin, 1985 yılında komünist rejim tarafından yıktırılmış.

Üçüncü gün, Cuma, 23.08.2019.

Osmanlı'nın Balkanlar'da bıraktığı en nadide örneklerden biri, Şumnu'nun simgesi Şerif Halil Paşa Camii mimarisiyle kente gelenleri büyülüyor. Bu semte gelince, kendinizi İstanbul'da bir sokakta sanıyorsunuz. 1744 yılında inşa edilen ve Tombul Camii olarak da anılan yapı, ülkenin milli kültür ve tarih anıtı statüsüne sahip eserlerinden. Şumnu'da yükselen ve Balkanlar'ın en büyük ikinci camisi olan yapı, turistlerin de ilgisini çekiyor. Duvarları düz taştan kesilmiş cami, geometrik şekilde yontulmuş çeşitli bitki figürleriyle süslü. Caminin içindeyse Osmanlı'daki Lale Devri etkisi diyebileceğimiz Türk barok kalem işi bezeme görülüyor. Tombul Camii, Batı mimarisinden izler taşısa da klasik bir Osmanlı yapısı hüviyetinde. Şerif Halil Paşa Camii kompleksi içinde bulunan külliye ve ihtişamlı şadırvansa, Osmanlı mimarisinin güzel bir örneği olarak dikkat çekiyor. Külliyenin ikinci katında bir zamanlar hizmet veren kütüphanenin tüm kitaplarıysa bugün Sofya Milli Kütüphanesi'nde muhafaza ediliyor. Tombul Camii'nin duvarlarındaki kuş evleri ilk göze çarpanlar arasında. Yerli ve yabancı turistlere açık olan camide, 2005 yılından bu yana restorasyon çalışması sürüyor.

Osmanlı hâkimiyetinden sonra, Bulgaristan'da kalan Müslüman nüfus için yeni bir medrese olarak Medresetu'n-Nüvvab kurulmuştur. Bulgaristan Müslümanlarının eğitim tarihi içinde, Osmanlı kalıntısı olan Şumnu'daki Nüvvab Okulu önemli bir yer tutmaktadır. Medresetü'n-Nüvvab Bulgaristan'da müftü vekilleri, naibler, vaiz, imam-hatib yetiştiren bir eğitim müessesi anlamına gelir. Müslümanlar için de büyük önem arz etmektedir. Nüvab Türkiye'deki İmam-hatip Liseleri'nin muadilidir. En zor zamanlarda dahi öğrenime devam etmiştir.

Nüvab mezunu birçok aydınımız Bulgaristan ve Türkiye'de önemli görevlerde bulunmuştur. Çeşitli alanlarda şöhret bulmuş, bu mezunlardan bazıları şunlardır: Ahmed Davudoğlu (Hacı Ahmed), Hafız Nazif Efendi, Halil Aydoğan (Halil Alisoman), Osman Kılıç, Osman Seyfeddin Efendi (Osman Keskioğlu), Muharrem Abdullah Devecioğlu, İsmail İbrahim Akdere, Hacı İsmail Efendi (İsmail Ezherli), Yusuf Ziyaeddin Ersal.

Razgrat şehri, Deliorman'ın başkenti, pehlivan yatağı; Trakların, Roma ve Bizans medeniyetlerinin, Bulgar Devletleri'nin ve Osmanlı Hakimiyeti'nin izlerini taşıyan, Deliorman'ın başkenti kabul edilir.

13. yüzyılda Hrısgrad olarak bilinen Bulgar köyü, günümüz Razgrad'ın temelini oluşturduğu tahmin edilmekte. Söz konusu toprakların Osmanlılar tarafından fethedilmesiyle, 1530'larda yeni bir kaza olarak Hezargrad kuruldu. Şehir Hezargrad, Hezergrad veya Hrazgrad olarak anılır olmuş.

Burada bulunan Maktul (Pargalı) İbrahim Paşa Camii, Osmanlılara ait ayakta kalmış en büyük sanat eseri hiç şüphesiz. UNESCO kataloğunda kayıtlı olan cami, Balkanlar'da üçüncü büyüklüktedir.

Kanuni Sultan Süleyman Han devrinin meşhur sadrazamı (Pargalı) İbrahim Paşa hayratlarına dahildir. 1616 yılında inşa ettirilmiş klasik Türk mimarisinin en güzel eserlerinden birisidir. Cami her şeyden önce dış görünüşüyle dikkati çekiyor. Şu anda ibadete kapalı olan cami, 30 yılı aşkın zamandır tamiri konusunda maalesef müşahhas bir adım atılmamış.

Osmanlı döneminin burada miraslarından bir başkası da 1608–1609 yıllarında inşa edilen Ahmet Bey Camii'dir. Şehrin sembolü olan saat kulesi aynı döneme ait. Saat kulesi, 1764 yılında usta Todor Tonçev tarafından yapılmış.

Demir Baba Tekkesi. Hasan Demir Baba Pehlivan, bundan 500 yıl önce Deliorman'da yaşamış ve bir çok kerametler izhar etmiş. Demir Baba'nın adına yaptırılan tekke, 19. yüzyılın başlarında Rusçuk Paşası Pehlivan Baba tarfından tamir edilmiş. Macar bilim adamı Feliks Kanits'e göre, Demir Baba türbesi, 1490 yılında yapılmış.

Tarihçi Babinger, onun Ali Dede adında bir Horasanlının oğlu olduğunu belirtiyor. Zamanla gelip Kemallar (İsperih) bölgesinde Kovancılar köyüne yerleşmiş. Dağlık ve ormanlık yerde yer alan tekke, Türk–İslam kültürünün tüm motiflerine sahip. Sağ tarafında adak kurbanı kesmek için özel yer dahi yapılmış.

Razgrad, edebiyat alanında büyük geleneğe sahip. Ahmet Şerif, Muharrem Tahsin, Şaban Mahmut ve Ali Pir gibi isimler, Razgrad ilinin muhtelif köylerinde doğup yetişmişler.

Razgrad, aynı zamanda pehlivan yatağı olarak bilinir. "Zavutlu Kel Yahya, onun gibi gelmemiştir dünyaya" deniliyor baş pehlivan duasında bile. Ne zaman kimlerle güreştiği bilinmeyen, bu efsanevi pehlivandan sonra günümüze kadar Torlaklı Deli Hafız, Ezerçeli Ergeleci İbrahim, Karagöz köylü Hüseyin Mehmet, Osman Duralı gelmiştir. Hepsinin gücü, derecesi, şan ve şerefi başka, hepsi hürmete layık. Gerek klasik, gerek serbest güreşte, Tahran dünya güreşlerinde 8 yıl dünya pehlivanlarının şahı bilinen Hamit Kaplan'ı yenen Podayvalı Lütfi Ahmet yine bu toprakların evladıdır. Razgrad'ı dünyaya tanıtan başka bir isim ise Montreal'da Olimpiyat Şampiyonu olan "Güreş profesörü" küçük dev pehlivan Hasan İsaev'dir.

Deliorman'ın havası dillere destan olmuştur. Büyük pehlivanların hep buradan yetişmesi bir tesadüf değildir. Bunda, Deliorman'ın havasının ve vaktiyle seçilmiş adamların serhad bekçisi, akıncı olarak buraya yerleştirilmesinin etkisi büyüktür.

Yukarıda adı geçen ünlü pehlivanlardan başka ,1895- 1898 yılları arasıda Avrupa ve Amerika'da sırtı yere gelmeyen KocaYusuf, Aliço, Kavasoğlu, Şamdancıbaşı, Kazıkçı Karabekir, Kara Ahmet, Katrancı Mehmet, Kurtdereli Mehmet Pehlivan, Tevfik Ali Pehlivan, Selim Pehlivan, Koç Mehmed Pehlivan, Madaralı Ahmed, Kızılcıklı Mahmud Pehlivan, hep Deliorman ve çevresindendi.

/ Devam edecek /

Mehmed Emin İnceler

Aman Allah'ım, nedir bunca baskı ve zorbalık, nedir bu haksızlıklar, nedir bunca kin ve nefret?

Bahsettiğim bu iki kitabı, araştırmacı yazar Prof.Dr. Zeynep Zafer, geçenlerde Şumnu Kültürevi Kütüphanesi'ne bağışladı. Buradan kendisine çok teşekkür ediyorum!

Bence, en kayda değeri, Bulgaristan'daki Türklerin yakın tarihte başına gelenleri dillendiren bazı kitapların Türkçe'den Bulgarca'ya tercüme edilmesi olacaktır.

Başımızdan geçen bütün olumsuzlukları, ülkemizde yaşayan diğer etnosların temsilcileri de öğrenmeli, özellikle de Bulgarlar, bu kitapları okumalı diye düşünüyorum...

Bizim bir çok entelektüelimizin yaşam öyküsüne ve onların başarılarına değer vermek de bir tür toplumsal gelişimdir.

Mefküre ve Rıza Mollov ailesi gibi, yüzlerce eğitimli, bilgili ve aydın kişinin çektiği acıları anlatmaya hiç basit sözcükler yeter mi?

Yaşayan bilir, der hep atalarımız.

Yakın geçmişte bir berbat kültürel ve etnik asimilasyon süreci atlattık, adeta bir soykırımla yüz yüze geldik. Bir çok şehit verdik, manevi ve maddi hasarın haddi hesabı yok...

Ne yazık ki, günümüzde de o dönemden kalan bazı haksız uygulamalar devam etmekte.

Hem de ne biçim ve nasıl devam ediyor...

Bir ömür boyu, maddi ve manevi değerler uğruna can attık durduk.

Son zamanda aktif çalışan kurum ve kişilerin sayısı yükseldi.

Bir çok yerleşim yerinde, çeşitli dernekler, okumaevleri, korolar, folklor festivalleri gibileri aktif faaliyete geçtiler. Edebiyaçılarımız, sanatçılarımız, saz ustaları ve müzisyenlerimiz de devrede...

Ama, bütün bunlar kültürel kalkınmamız için yeterli mi?

Ana dili eğitimindeki sorun ve sıkıntıları çözmek için kaç adım atıldı dersiniz?

Yeterince öğretmenimiz, uzman bilir kişilerimiz var mı?

Bilgi edinilecek kurumlarımız neredeler?

Demokrasi ve özgürlük dedik, ama ne bir tam demokrasi gördük, ne de tam bir özgürlük yaşadık...

Hala geçiş dönemin bazı sıkıntıları ve baskılar devam ediyor.

"Çok konuşuyoruz" diye bize "dur" dediler.

Gerekenleri ve isteklerimizi uluorta dillendirdik diye, önümüze daha çok köstek attılar...

Hatta, birkaç kez alışılmışlığın dışında tehditlere maruz kaldık.

Toplumsal dava, özüne sırt dönen ve herhangi bir önemli görev alanların gözünde bizler "bölücü" olduk.

Ayol, bizden bölücü mü olur?

Vatanperverlik ve kendi etnik toplumuna adanmışlığın adı ne zamandan beri bölücülük oldu?

Bana bunu izah eder misiniz?

Ama karşıma çıkacak birilerini göremiyorum...

Engeller, perde arkasından pislikler, hasır altında yürütülen kirli oyunlar, yalan dolanlar, yalan uydurmalarla ad kirletmeler, kırıcı sözler, açıkça küfür edip saydırmalar...

Bir de, bizleri yok etmeye çalışanlarla, "sahneden indirmeye çalışanlarla" nasıl birlik olalım?

Zaman, her daim gerçekleri gösterecektir.

Bu dervan aynen böyle dönmeye devam edecektir.

Binlerce insanımız, bu "hak hukuk " sözcükleri uğruna ezildi, baskı gördü, çaresiz ve işsiz bırakıldı, adı uğruna onuru ve şerefi çiğnendi, cezalandırıldı, dayak yedi, yok edildi...

Bir çok değerli ve onurlu dava insanımız yaşarken hiç bir ilgi ve saygı görmedi, kimse kendilerini onulandırmadı, bir el uzatmadı...

Nice yüce kahramanımız öbür dünyaya göçtükten sonra, birileri çıkıp onlara "değer verdi", kendi siyasi propagandası için onların isimlerini kullanmakta hiç bir abes görmedi.

Ayol, nice kahraman yiğidimiz hayatayken, sizler nerede gizleniyordunuz?

Yoksa, onlardan korkuyor muydunuz?

Şimdilerde çok anma törenleri tertiplenmekte; ama paylaşılan yığınla fotoğraflarda çoğu zaman davamızla hiç alakası olmayan figüranları görmekteyiz...

Bütün bu suni ve yapmacık sözde "etkinliklerin" toplumsal gelişime bir yararı dokundu mu?

Evet, şimdi bizler de mi boş boş konuşan ve sadece bir yalakalık uğruna debelenenlerin zihniyetinle mi hareket edelim?

Haklısınız, kurtlar arasında kurt olmak gerek!

Ama hangilerinin arasında olmak gerek?

Ne yazık ki, Bulgaristan doğumlu, sanat, müzik, folklor ve edebiyatla uğraşan, yetenekli 4-5 çocuğumuzun gösteri ve konserlerini düzenliyoruz; fakat bir bakıyoruz ki, bizim alnı şanlı "Türk partisinin" Türk asıllı yöneticileri, bizlere bir Türkçe sunum hakkı ve izni bile vermiyorlar...

Hatta, ana dilimiz Türkçe ve Türk kültür özümüz uğruna çalışanların katılımlarına engel oluyorlar.

Bu ne biçim küstahlık, terbiyesizlik ve partizanlıktır?

Önümüze engeller koyanlar, güya "merkezden" bu yönde emirler alıyorlarmış.

Ayol, hangi yasakçı merkezden bahsediyorsunuz sizler?

Hani, bütün yurtta demokrasi ve özgürlük gelmişti?

Bütün bunlar çok üzücü durumlar, adeta kahrolmak elde değil.

Ah be, güzel kardeşim, hiç yakışmıyor bütün bunlar, ne görevinize, ne yaşınıza, ne başınıza...

Son birkaç haftadır yine olumsuzluklar yaşadık.

Okumaevimize yeni baskınlar düzenlendi. Yapan ve yaptıranlar yine "bizimkiler, yine "seçilmişler..."

Birileri bizim gibilerini ve genç kuşağın temsilcilerini tamamen sindirmek ve kendi tenha köşemize çekilmemizi istemekte.

Ne yazık ki, önemli pozisyonlara getirilmiş ve kendilerini bir siyasi kariyer uğruna satmış bazı "bizimkiler", isimlerini kanun dışı işlere bulaştırmakta, beğenmedikleri gençlerimizin iş akitlerini sonlandırmaya kadar gidebiliyorlar...

Lafın kısası, irençlikler diz boyu; ama bizler yolumuza zor bela devam etmekteyiz.

İllaki, zorbalıkların ve zorbaların sonu bir gün gelecek.

Nurten REMZİ,

Şumnu

Sekiz kardeşin en büyüğü olduğu için bütün yük omuzlarındadır. Aç karınlarını doyurmak için harman altında sapların arasında tek tek buğday tanelerini toplar. Evde herkes onun yolunu gözlemektedir. Bazen bir avuç, bazen bir tas buğdayla evine döner. Bir avuçla eve döndüğünde, sanki suç işlemiş gibi annesinin gözlerine utancından bakamaz, o gün bir bahane bulur, evden ayrılır. Annesi bir avuç buğdayla çorba yapıp, kardeşlerini doyurana kadar da eve dönmez, aç uyur. Yeter ki kardeşleri 'açım' demesin!

Baraka gibi bir evde yaşarlardı, evin üstünü bulabildiği tenekelerle kapatabildiği kadar kapatmıştı. Bir sabah kalktığında, yağan yağmur, küçük kardeşinin beşiğini doldurmuştu. O kardeşini kaybetti...

1914'de öğrenimine devam etmek üzere tek başına İstanbul'a geldi. Maarif Nazırı Şükrü bey tarafından parasız yatılı öğrenci olarak Kastamonu Muaallim Mektebine gönderildi. Sabah olduğunda okulun kahvaltısına kalktı, 'karnımı ilk defa 21 yaşında doyurabildim' dedi.

Birinci Dünya Savaşı'nın zor yılları. Açlık ve sefalet...

Önce öğretmenlik yaptı, sonra 1935'de 'İlköğretim Genel Müdürü' oldu...

Çatısı olmayan evde kardeşini kaybetmişti. Onu hiç unutmadı. Sık sık ata biner, köy okullarını ziyaret ederdi.

Bir gün yağmur yağarken bir köy okuluna gitti, içeri girdi. Kim olduğunu söylemedi. Öğretmen çocukları çatının akmayan yerine toplamış yumak olmuşlardı. 'Eyvah' dedi, 'bu öğretmen, yürekli bir öğretmen ama belli ki Köy Enstitüsü mezunu değil.' 'Çocuklar' dedi, 'bana bir merdiven bulabilir misiniz?' Birisi, 'ben bulurum' dedi. Merdiven geldi, çatıyı bir yağmur damlası akmayacak hale getirdi.

Oradan ayrılırken, öğretmenin cebine kartını bıraktı. Atına bindi, şiddetle yağan yağmura aldırmadan yoluna devam etti. Öğretmen elini cebine attı, kartı çıkardı, okudu. Şöyle yazıyordu: İsmail Hakkı Tonguç - İlk Öğretim Genel Müdürü.

Kartın arkasındaki yazı da şöyleydi: 'Çatı yeniden yağmur akıtırsa, bana mektupla yazabilirsin.'

İşte bir öğretmen, bir idealist, bir eğitim devrimcisi. Köy Enstitülerinin mimarı.

Çocuklarımızı akıl ve bilimin aydınlık ışığına yönlendiren, onların insana, doğaya, tüm öteki canlılara duyarlı, merhametli, sevgi dolu, özgüvenli, kişilikli, erdemli bireyler olmaları için emek veren, onları yüksek insanlık değerleri ile donatan tüm öğretmenlerimize saygıyla...

Ve bir söz: "Tarih boyunca Türklerin dünya uygarlığına yaptığı tek özgün kaynak, Köy Enstitüleridir."

Prof.Dr. Enver Ziya Karal, Tarihçi

58 yıl, dile kolay. Tam 58 yıl süren bir sanat yolculuğu...

Hayatında esen bütün fırtınaları göğüsleyerek, ruhuna karşı maruz bırakıldığı tüm darbelere rağmen, 58 yıllık sanat hayatında, cesaretli ve mücadeleci bir Balkanlar kadını olarak büyük başarılara imza atmıştır. Onurla taşıdığı sanat meşalesiyle birçok kadının hayatını aydınlatan, umut veren, gönülleri fetheden değerli sanatçımıza sonsuz sevgi, saygı ve şükranlarımı sunuyor, kendisine sağlık ve güzelliklerle dolu nice yıllar diliyorum.

8 Mart Dünya Kadınlar Günü nedeniyle, ERBALDER-Eskişehir Rumeli Balkan Kültür ve Dayanışma Derneği organizasyonunda, “Hafize Beysim Gün'ün her şeye rağmen sanatta varoluş hikayesi” söyleşisi ve kutlama programı düzenledik.

8 Mart; kadınların eşitlik, özgürlük, kendilerine değer verilmesi, cinsiyet ayırımcılığına karşı ve daha huzurlu yaşamak için mücadele ettikleri, bedeller ödedikleri bir gündür.

Aralarındaki dayanışmayı ve toplumdan beklentilerini ifade ettikleri; fedakar, sabırlı, cesaretli ve güçlü bir kardelen gibi, karı delip çiçek açarak umut ve güzellikler saçan kadınların günüdür.

Bu özel günde duruşuyla, verdiği mücadeleyle birçok kadına örnek olan, Balkanlar sanat camiasının efsane ismi, Rodoplar'ın kıvrak sesi, Deliorman sahnelerinin parlayan yıldızı, duayen ses ve tiyatro sanatçımız, çok değerli şairimiz Sayın Hafize Beysim Gün vardı aramızda.

Tiyatro, türkü, şiir üçgeninde savrulup duran, sanatın üç dalında da zamanla yarışan ve unutulmaz iz bırakan, çok yönlü ve bir o kadar da etkili ve güçlü bir sanatçı, örnek bir Cumhuriyet kadınıdır Hafize Gün.

Bu güzel organizasyonda bize her türlü destek veren başta değerli Odunpazarı Belediye Başkanımız Sayın Av.Kazım Kurt'a, çok kıymetli Odunpazarı Belediye Başkan Yardımçısı Sayın Figen Engin'e, Odunpazarı Belediyesi Kültür ve Sosyal İşler Müdürü Sayın Ebru Dedeoğlu'na, Odunpazarı Belediyesi Kadın ve Aile Müdür V. Sayın Birgül Alpat'a ve hazırlık aşamasında daima yanımızda olan genç asistanı Sayın Burcu Öztürk'e, her türlü teknik destek veren Yunus Emre Kültür ve Sanat Merkezi çalışanlarına, ERBALDER Kitap Okuma Grubu'ndan tüm fedakar arkadaşlarımıza, okuduğu şiirle günümüze daha da anlamlaştıran sevgili Sevcan Güler'e, harika bir gösteriyle programımıza renk katan Balkanika Halk Oyunları Topluluğu'ndan Rumelili kızlarımız Sevcan Gökçen'e, Kübra Avdan'a, Gülçin Mutlu'ya, Nilüfer Bahar'a, Gülber Mert'e, Gülcan Gore'ye ve kıymetli dansçılarımız Erhan Güneş ile Ergün Açıkeller'e, o derin ve tok sesiyle programımızı güzelleştiren değerli sunucumuz Sayın Serpil Vurucu'ya, gönderdikleri telgraflarla bizi mutlu eden çok değerli Büyükşehir Belediye Başkanımız Sayın Prof.Dr.Yılmaz Büyükerşen'e ve kıymetli Tepebaşı Belediye Başkanımız Sayın Dt. Ahmet Ataç'a, büyük özveri gösteren Öncül Ekibi'nden güzel yürekli yol arkadaşlarımıza ve varlığıyla bizi onurlandıran tüm konuklarımıza en içten teşekkürlerimizi ve saygılarımızı sunuyoruz.

Eskişehir Rumeli Balkan Kültür ve Dayanışma Derneği Yönetim Kurulu adına:

Neziha BİLEN

1850 yıllarında, köyümüz Duvankaya'da Topaloğulları adında bir sülale varmış. Bunlardan Salim Topaloğlu'nun ailesinde, Ürkiye adında güzeller güzeli, melek gibi bir kız yetişir.

Bu güzel kızı bir defa gören bir daha ondan gözünü ayıramazmış, kız evlilik çağına girince, hem kendi köyünün hem etraf köylerin delikanlıları, bu güzel kızın peşinden koşmaya başlamışlar.

Bunların arasında Varna'nın Bekçi köyünden olan çok yakışıklı bir delikanlı varmış, adı Osman'mış.

Bu delikanlı, güzeller güzeli Ürkiye'ye sırılsıklam aşık olur, gözü ondan başkasını görmez olmur. Osman, büyük aşkını gizlice Ürkiye kıza iletir; fakat kızdan olumlu bir cevap alamaz.

Buna rağmen, kızın peşini bırakmaz, dünürler göndererek ana babasından da istemiş olur; ama yine olumlu cevap alamaz; çünkü Ürkiye kız, köyünü bırakıp aşırı uzaktaki bir köye gelin gitmek istemez...

Hiç bir şekilde Osman'a yüz göstermez; fakat buna rağmen bizim delikanlı geri adım atmaz ve Ürkiye'den asla vazgeçmez.

En sonunda Osman'ın tarafı ağır basar ve kızın babası Salim'i yanıltmayı başarırlar; ama Ürkiye'yi babası bile, bu evliliğe ikna edemez ve kızının gizlice kaçırılmasına rıza gösterir.

İki aile reisi tarafında anlaşma sağlanır ve kızın kaçırılacağı gün belirlenir. O gün gelir ve Ürkiye'yi babası tek başına Damdere'ye bahçe sulamaya gönderir.

Hiç bir şeyden haberi olmayan kız, tam bahçeyi sulamaya başladığı anda, Osman ve kendisine eşlik eden arkadaşları tarafından yaka paça tutulup kaçırılır.

Çevrede bulunanalar tarafından kızın yardım çığlıklarını duyulur; fakat hiçbir kimse yardım etmeye cesaret edemez.

Bir tek köye haber vermekle yetinirler, kızlarının kaçırılma haberini alan anne deliye döner, saçını başını yolar, baba ise hiç bir tepki göstermez.

Kocasının, bu umursamaz halini gören perişan olan anne, Salim beyin yakasına yapışır ve "Sen kızımızı onun için mi tek başına gönderdin, hemen git kızımı bana geri getir" der.

Salim aganın karısına cevabı şöyle olur:

"Bir zamanlar seni ben de böyle kaçırmıştım, bak şimdi gül gibi geçinip gidiyoruz, kızımızda alışır ve geçinir."

Bunu duyan anne, kızının kaçırılmasında babasının onayı olduğunu anlar ve gidip onu muhtara şikayet eder.

O yıllarda, köy cemaati, kendini bu tür haksızlıklardan korumak için, yedi azadan oluşan bir mahkeme heyeti kuruyormuş.

Bu heyetin başını köy muhtarı çekiyormuş, suç işleyenlerin cezasını onlar veriyormuş.

Bu tür davalar, cami yanında, bütün köy halkının gözü önünde bakılıyormuş.

Salim agadan, hanımı şikayet edince, kendisini heyet üyeleri tutuklayıp cami odasında sorguya çekmişler. Daha sonra ise muhtar, kehyasına, köy halkını toplaması için emir vermiş.

Köy halkı, cami yanına toplanmış ve alay kurulmuş. Meydanın ortasına bir falaka kurulmuş ve Salim aga buna sıkıca bağlanıp, bizim Kamçı Boyu deyimiyle: "Eşek sudan gelinceye kadar dövülmüş..."

Daha sonra, bu dayak olayı, bir türkü beytine dönüştürülmüş:

"Camiye kurdular alayı

bastılar Salime kalayı

Salim kalayı yemiş

ama Ürkiye kız geri gelmemiş"

Edinilen bilgilere göre, Ürkiye kız kaçırılıp Bekçi köyüne varıldığında, orada hazır bekleyen bir at arabasıyla, Provadı kasabasına aşırılmış ve uzun zaman orada tutulmuş. Bu zaman zarfında, Ürkiye'nin geri dönüş yolları kapanmış. Osmanla geçinmek zorunda kalmış...

1878 yılındaki Osmanlı - Rus Savaşı sonrasında, Kapı Bayırı'na sınır çekilince, bu bölgede göçler başlamış. Osman ve Ürkiye, 1884 yılında, Türkiye'ye göç etmişler.

Arkalarında ise, kendilerine yakılan bu güzel türküyü bırakmışlar:

Damderenin taşları salla Ürkiyem saçları yar aman aman

Sallada Ürkiyem saçları oynasın omuz başların yar aman aman

Dolayın üstünde kuzu burma burma boynuzu yar aman aman

Şu Salimin ak kızı örtünüvermiş algazı yar aman aman

Dolayı duman bürüdü Osman Ürkiyeyi sürüdü yar aman aman

Durulca dereye varınca her yanları çürüdü yar aman aman.

Camiye kurdular alayı bastılar Salime kalayı yar aman aman

Düşünmeyin komşular bulunur onun kolayı yar aman aman

Ey burası neresi çembercinin deresi yar aman aman

Durulca dereyi geçince Duvankaya merası yar aman aman

Bu yazıyı kaleme alan: Mehmed Uzun

Bugün, yayın hayatında, 5. Yaşını kutladığımız, bu iki dilli özel ve anlamlı dergi, iki halk arasında, sadece kültürün, edebiyatın ve sanatın köprüsü olmayıp aynı zamanda yeni dostlukların temelini de atmaktadır.

Ben de böyle müstesna bir topluluğa dâhil olmaktan büyük mutluluk ve gurur duyuyorum. Bu mesleğin içerisinde aileler olarak bizler ve çocuklarımız, birçok ülkenin ev sahipliğini yaşıyor ve tecrübe ediyoruz, her geçen gün çok dilliliğin öneminin farkına varıyoruz.

Dünya artık büyük bir aile! Çok dilli olmak da, bu büyük ailenin bir parçası! Ancak hepimiz günün sonunda evimizde olmak isteriz; evimizin anahtarı da anadilimizdir.

İşte bu yüzden, bizi, ana vatanımızın dışında iken evimizde hissettiren her emek, her çalışma çok kıymetli.

Dergiyi eline alıp okuyan, sayfalarında gezinen dostlar, ananesinden bir ninni mısrası, çocukluğundan bir tekerleme, büyükbabasından bir deyişi kulağında duyup, içinde hissediyorsa, bence bütün emekler karşılığını bulmuş demektir.

Nöbettepe, bunu başarmıştır. Bu dergi, içinde büyük özveri, gönüllülük, sevgi ve saygı barındıran, kültürler arası bir paylaşım, bir değerdir ve yayın hayatı boyunca, siz değerli yazarlarımız ve sanatçılarımızın katkılarıyla daha nice güzelliklere vesile olacaktır.

Bu güzel ve anlamlı iki dilli derginin yeni yaşını, 5. yılını kutluyor, uzun soluklu olmasını en içten duygularımla diliyor ve emeği geçen herkese teşekkür ediyor, saygılarımı sunuyorum.

Avukat Sinem Doğan Küngerü,

Türk-Bulgar Edebiyat Kulübü Onursal Başkanı

Ressam Rasim Özgür, soyadından da anlaşıldığı gibi, özgürlüğe düşkünlüğü ve barışseverliği ile bilinirdi.

Yıkılan totaliter komünist rejim, kendisine karşı çok acımasızca davrandı ve onu Belene adasında bulunan temerküz kampına sürgün etti.

Burada da yeteneğini ve özgür ruhunu konuşturan usta sanatçı, kampta esir tutulan onlarca dava arkadaşının, gizlice karakalem çizim portrelerini yaptı. Bunların çoğu hala muhafaza edilmekte.

Ressamlarımızdan Aynur Mahmudova Kaplan, meslektaşı Prof. Dr. Rasim Özgür'ün anısı önünde eğilerek şunları belirtti:

"Sevgili Rasim Özgür 'ün vefat haberi bizleri yasa boğdu. Türklük uğruna Belene'de verdiği mücadele ile zaten gönüllerimizin kahramanı olmuştu.

Son derece mütevazı, harika bir insandı. Sanatıyla iz bırakan büyük değerimizi sonsuzluğa uğurlamak yüreklerimizi sızlatmakta. Renkler yoldaşın, mekanın cennet olsun, dostum!"

Mert Can

İlköğrenimini Şumnu'da tanınmış hattat Hacı Abdurrahman Hilmi Efendi'nin mektebinde bitirdi. Ortaöğrenimini Şumnu Rüştiyesi'nde tamamladı. Farsça, Arapça dilleri ile birlikte hat sanatından da talik, ayan, kufi, sülüs gibi yazı çeşitlerinde söz sahibi olarak öğretmenliğe başladı.

Varna, Osmanpazarı, Eskicuma, Pravadi, Niğbolu, Rusçuk, Tırnova ve Edirne'nin Subaşı köyünde öğretmenlik yaptıktan sonra, 1938'de lise bitirme sınavlarına girerek ortaokullarda yardımcı öğretmenlik hakkı kazandı. Türkçe, tarih, coğrafya ve yurt bilgisi dersleri verdi.

17 yaşında öğretmen olan ve daha sonra Osmanlı İmparatorluğu'nun başkenti İstanbul'a giden Osman Nuri, burada Meclis-i Kebiri Maarif önünde sınava girerek tarih öğretmeni olmuş ve Osmanlı hükümeti tarafından Varna Ruştiyesi tarih öğretmenliğine tayin edilmiştir.

1890 yılında ilk dersini veren Osman Nuri Efendi, daha sonra Bulgaristan'ın çeşitli şehirlerinde, öğretmen olarak çalışmış ve Türklerin milli şuurunu yeniden ve cesaretle canlandırmaya çalışmıştır.

Balkan Türklerinin meselelerinin yanı sıra, Osmanlı İmparatorluğu'nun son yıllarda geçirdiği siyasi krizleri de yakından izleyen Osman Nuri Peremeci, 1900 yılından itibaren Bosna'da yayınlanan Vatan, Kırım'da yayınlanan Tercuman ve Paris'te yayınlanan Mizan gazetelerine devamlı yazılar yazarak, Balkan Türklerinin sesini buralarda duyurmuştur.

1906 yılında, Bulgaristan Türk Mualimler Birliğini kurmuştur. Osman Nuri'nin başkan seçildiği bu kuruluş, Bulgaristan eğitim hayatında tam bir reform yaratmış ve yaptığı kongreler ile birçok haklar sağlamıştır. Bu haklar şöyle özetlenebilir:

- Türk Cemaati, okulları için Türk öğretmen okulları açabilecektir.

- Türk Muallimler Birliği, Bulgaristan Maarif Vekaleti Meclis-i Kebir-i Maarifi'nde temsil edilecektir.

- Türk okulları kitapları, Türkçe basılabilecektir.

- Bulgar okulları gibi Türk okulları da kendilerine ait toprakları işliyebilecek, geliri okula ait olacaktır.

Bu hakların sağlanması için Bulgaristan'ı bir uçtan bir uca gezen, her şehirde maarif kongreleri toplayarak Türk öğretmenlerini, Din Hocalarını ve Müslüman halkı teşkilatlandıran Osman Nuri, bir süre sonra Bulgaristan'daki Türklerin milli liderlerinden biri haline gelmiş. Bulgar hükümeti tarafından adım adım takip edilmeye başlanmıştır.

1927 yılı, eylül ayında bir akşamüstü Şumnu'daki evinde yazı geçiren ve çalışmalar yapan Osman Nuri'yi gizlice ziyaret eden emekli Bulgar öğretmeni Nedef: - "Seni tevkif edecekler hocam, başının çaresine bak! " diyerek ikazda bulunmuştur...

Osman Nuri, Türkiye'ye iltica edince Edirne'ye yerleşmiş ve kendi ifadesiyle "Doğup büyüdüğü, ömrünün en güzel günlerini geçirdiği" Balkan topraklarından ayrılamamıştır. Hayatını kazanmak için Edirne'de Milli Eğitim Müdürlüğüne başvurarak iş istemiş ve ilk olarak Edirne'nin Subaşı köyü öğretmenliğine tayin edilmiştir. Bu görevi sevinçle kabul eden ve Subaşı köyünde " Modern ve yeni bir köy yaratma yolunda denemeler " yapan Osman Nuri Efendi'nin çalışmaları ilgiyle, taktirle izlenmiştir.

Bir yıl sonra Edirne merkezine alınan ve Bulgar okulunda Türkçe dersleri ile ortaokul - lisede tarih dersleri vermeye başlayan Osman Nuri Hoca, bundan sonraki hayatını ilmi çalışmalar yapmakla geçirmiş ve çok sevdiği Edirne'ye büyük hizmetlerde bulunmuştur.

Edirne Halkevi'nde, Edirne ve Yöresel Eski Eserleri Araştırma Kurumu'nda yaptığı tarih çalışmalarının yanısıra Edirne Müzesi'nin kurulmasında da görev alan Osman Nuri, Osmanlı İmparatorluğu'na bir asır başkentlik eden talihsiz sınır şehrinin meselelerini İstanbul'da yayınlanan Tasvir-i Efkar gazetesine yazdığı makalelerde açık bir dille savunmuştur. Ayrıca "Resimli Şark", "Köy Postası", "Damla", "Altı Ok ", "Resimli Ay" ve "Milli Gazete" gibi birçok dergiye de tarih sohbetleri, araştırmalar yazan Osman Nuri, soyadı kanunu çıkınca Peremeci soyadını almıştır.

Merhum üstad, sorulursa soyadının manasını şu şekilde anlatırdı: Pereme, Tuna'da ve Karadeniz'de kullanılan küçük çektirmelere verilen addır. Peremeci ise "Kayıkçı" anlamına alınabilir. Türk Tarih Kurumu I. ve II. Kurultayına katılan Osman Nuri Peremeci " Tuna Boyu Tarihi ", " Atalar sözleri ", Ernest Meumann'dan dilimize çevirdiği " Pedagoji " ve nihayet " ve Edirne Tarihi " gibi büyük eserlerini Edirne'de Kaleiçi'nde bulunan mütevazi evinde yazmıştır. Bu evin bulunduğu sokağa Edirne Belediye Meclisi Tarafından, 1 Haziran 1967 tarihli kararla merhum Osman Nuri Peremeci'nin adı verilmiştir.

Osman Nuri Peremeci, 1927'de Türkiye'ye iltica ettikten bir yıl sonra, 1928'de Bulgaristan'da kalan eşi Ayşe Hanım vefat etmiştir ve ikinci defa 1934'de Edirne'de aslen Kırcaali'li olan Servet Hanımla evlenmiş, bu evlilikten Bilgin ve Ömer Ekin adlarında iki erkek çocuğu dünyaya gelmiştir.

23 Nisan 1945'te, Osman Nuri Peremeci için Edirne'de 55. Yıl jubilesi yapmak üzere hazırlıklar başladı. Edirne Lisesi'nden Yetişenler Derneği mensuplarının hazırladığı bu büyük jubileye hocanın yurdun her köşesindeki öğrencileri gelecek, büyük bir tören yapılacaktı. Ancak çok istediği halde büyük tarihçimiz, bu törende bulunamadı ve kısa süren bir hastalık sonunda, 17 Mart 1945 yılında hayata gözlerini kapadı.

Osman Nuri Peremeci'nin ölümü Edirne'de, Trakya'da ve bütün yurtta, Bulgaristan'da büyük üzüntü yarattı.

Bulgaristan'daki Türklerin tarihinde olduğu gibi, umumi Türk kültür tarihinde de layik olduğu yeri almıştır. Osman Nuri Peremeci'nin sadece, hayatının son 18 yılını geçirdiği Edirne'nin ve Trakya'nın geçmişinin aydınlatılması, belgelenmesi için üstün hizmetlerde bulunmuş bir mahallî tarihçi ve araştırmacı olarak görülmemesi ve değerlendirilmemesi gerekmektedir.

Peremeci, doğmuş olduğu Bulgaristan topraklarında yıllarca sürdürdüğü çetin Türk maarif davasından sonra yerleştiği Edirne'de, 1930'ların başında ivme kazanan Türk-Bulgar eğitim ve kültür münasebetleri ve iki komşu ülkenin karşılıklı tanıtılması alanında emek sarf eden bir aydın kimliğine bürünmüştür.

Hazan vaktinde sarısı bir başkadır; Kırcali'nin, Koşukavak'ın, Cebel'in…

Kehribar rengine bürünmüş kavaklar, altınvarî bir çekicilikle davet eder seni…

İş güç durduramaz seni… Koşarsın… Ortaköy'e, Hambardere'ye, Dutlu'ya…

Hele bu kehribar renkli yaprakların çağrısına bir de “Hazan'da Son Yolculuk”un yazarının çağrısı eklenirse…

“Makaleler, bildiriler, kitap çalışmaları masada dursun!!!” demekten başka çareniz kalmaz…

“Mekân Balkan”, “zaman hazan”, “şahıslar da tarih” olunca, dünyanın en alımlı romanlarından birisi çıkıverir ortaya: Rumeli…

Edirne'den Pazarkule'ye… Pazarkule'den Arda nehri kokan Ortaköy'e geçerken bulursun kendini…

Ortaköy…

Yok edilen birçok Türk-İslam eseri…

O eserlerin yerine yapılan düzenli, ama çoğu terk edilmiş yapılar…

Ve 1964'te baraj inşaati sırasında tesadüfen keşfedilen “Armira” villası…

İnsana, bu güzellikler içerisinde “geçiciliği” hatırlatan bir eser…

Kimler geçmemiş ki Ortaköy'den…

Sırpsındığı Savaşı'nın manevra yapan galip ordusu…

Asırlarca, Rodoplar'dan Edirne'ye, Kırkpınar'a güreş için giden pehlivanlar…

Balkan Harbi'nin mazlumları…

Ve yine yol…

Doğu Rodoplar'a “hüzün ve hazan eşliğinde” bir tırmanış…

Sağ yanımızda yüz yıl önce can havliyle göç edenlerin çığlıkları…

Sol yanımızda Kuşçubaşı Eşref'in “Komam bunu yanlarına!” diyen kükreyişi…

Biraz daha dikkatle duyarsın bunları ve daha fazlasını…

Ve sonra, Demirler (Jelezino)…

Nice tanıdık ninniyi, maniyi, türküyü, ağıdı duymak istersin bir açık bahçe kapısından…

Ama nafile… “Demirler” adının sıcaklığıyla yetinirsin…

“Gugutka”da, Balkanlar'ın “asırlardan bu yana talihi olan göç”le yıllar önce buraya gelip yerleşen Müslüman Arnavutlardan iz ararsın. Bir anı, bir ses…

İsmindeki aşinalık sizi kuşatır “Kazak”ın…

Burada; Bosna'da, İstanbul'da, Erzurum'da, Kırım'da, Kosova'da, Şumnu'da rastladığınız asırlık Osmanlı mezar taşları, son nöbetlerini tutmaktadır…

Ve “Dutlu”…

Asırlık ağaçları… Belki de bin yıllık gelenekleriyle… Dutlu…

Yemekleriyle karnınızı, güler yüzüyle gönlünüzü doyurur Dutlu…

Dedik ya: “Mekân Balkan”, “zaman hazan”, “şahıslar da tarih” olunca, dünyanın en alımlı romanlarından birisi çıkıverir ortaya: Rumeli…

Ve “Hambardere”…

Tabiatın, “güzelliğiyle iç yakan”, “sularıyla iç soğutan” cennet köşesi…

Her an nadide güzellikte bir ceylan, selamlayabilir sizi…

“İşte Balkan bu!” dersiniz.

Ve “Koşukavak”…

Sadece bir kelime: Koşukavak…

Ama içerisinde; 14. yüzyılın tam ortasından kalma mezar taşıyla Seyyid Baba'yı, 20.yüzyıla damga vuran Ömer Osman Erendoruk'un anılarını barındırır Koşukavak…

Dahası… Osmanlı'dan kalma Kaymakamlık Binası'nın içler acısı hâli…

Bir tarihtir Kosukavak…

“Bozgun Zamanı” romanıyla tarihe geçen gönüllerin pehlivanı “Olukçu Pehlivan”ın mezarı bir dere kenarında kaybolmuştur. O mezarın yerinde bir avuç toprak birkaç tutam ot…

Oysa geniş omuzlarıyla destanlar yazmıştı Olukçu…

Olukçu'nun mezarından bir rüzgâr ile savrulursun…

Ve “Karakuz”…

Ömer Osman Erendoruk'un çocukluk hayallerine, yetişkinlik acılarına şahitlik etmiştir Karakuz…

“Ömer, Ömer, Ömer…” diye bir Balkan anasının müşfik sesi yayılır dereboyuna…

Ceviz ağacından “Ana…” diyen sesi işitilir Ömer Osman'ın…

Ve yıllar, ayrılık getirir Karakuz köyüne…

O anne ağıt yakar, Ömer Osman ise Zağra'dan ağıt tadında şiirler yakar Karakuz'a…

Ömür boyu silinmeyecek anılarla kazınır Karakuz hafızaya…

Ömer Osman unutulmadıkça Karakuz, Karakuz unutulmadıkça Ömer Osman unutulmaz…

Ve her biri binlerce hikâye, binlerce roman olan köyler: “Gemeler”, “Canavarlar”… Yağbasan…

Yağbasan Panayırı… Olukçu Pehlivan'ın ilk güreş tuttuğu çayırlar…

Onlarca köyde yüzlerce çocuğun binlerce kez hayaline giren panayır…

Yağbasan deresinin kenarında, yüzlerce yıllık sanat eseri taşlarla çevrili asırlık bir cami…

Yüzlerce yıl Yağbasan Panayırı'na koşmuş, asırlarca Yağbasan deresinin suyunda serinlemiş ne insanlar yatıyor bu kabirde.

Şimdi; her birisi “zamana düşülmüş birer not” olan mezar taşlarıyla Yağbasan deresindeki anıları bekliyorlar…

“Atalan”…

Nice serhatlarda, nice gazalarda, nice bahadırları zafere taşıyan atların otlağı…

Atalan… Efsanelerle yükselen Rahmılı Dağ…

Doğu Rodoplar'ın seyir tepesi olan Rahmılı Dağ…

Erenlerin, gazilerin, menkıbelerin “Dağ Bayramı”yla yaşatıldığı Rahmılı Dağ…

Ve ah “Mestanlı”…

Güzel Mestanlı…

Çevresindeki onca köyle şenlenen, “dertlerinin yerine dünyayı kaldıran adam” Naim'le gurur duyan Mestanlı…

Evini adeta bir “hafızaya” çevirip, yüzlerce yıllık belgelerden mezar taşlarına kadar, her değere gözü gibi sahip çıkan Akif Atakan…

Bölgenin anılarını, yazarını, ressamını, acılarla yoğursa da “pişiren” Mestanlı…

Kayalarından sızan her damla suda, yüreğinden sızan her derde derman arayanların ziyaretgâhı: “Dambalı Tepesi”…

Yaran Baba türbesinde alp-erenlerin izini ararsın…

O ruhla seyredersin Kırcaali'yi o tarihî tepeden…

Ve bir selamla kurulan dostluklar… O dostlukların ürünü olan ikramlar…

Velhasıl; “şifa, huzur, tarih ve dostluk” kelimeleriyle hafızana yazılır Dambalı Tepesi…

Ve “Canbaşılı”…

“Canını seve seve bahş edenlerin” memleketi…

Dağı, taşı, camisi, türbesi tarihtir Canbaşılı'nın…

Bir gönül erinin daha ismi çıkar karşına Canbaşılı'da.

“İshak Dede-Ruhuna Fatiha -1218 (1803-1804)” İshak Dede'nin türbesinin etrafında her meslekten, her meşrepten ve her mezhepten insanın yan yana yattığını gösteren ve her birisi bir sanat eseri olan mezar taşları, binlerce ders verir bize…

Almasını bilene…

Ve "Cebel…"

Ah Cebel…

Temiz, güzel, hisli bir mücadele şehri…

Her adımda yüzlerce yıllık tarihine şahitler bulabileceğiniz Cebel…

“Beş metrekarelik bir çay ocağında, beş yüz yıllık bir tarihi, beş paralık enfes bir çayla” dinleyebileceğiniz sohbetler vardır Cebel'de…

“İyi ki varsın Cebel” diyesin gelir dönüp ardına bakarken…

Ve her güzel şeyin bir sonu vardır elbette: “Ortaköy'den, Karakuz'dan Cebel'e…

Kehribar Renkli Yaprakların Çağrısı…”yla çıktığımız bu Balkan turu da nihayete erer, bir diğerini başlasın diye…

Demiştik ya: “Mekân Balkan”, “zaman hazan”, “şahıslar da tarih” olunca, dünyanın en alımlı romanlarından birisi çıkıverir ortaya: Rumeli…

Doç. Dr. Ertuğrul KARAKUŞ

Türklerin Dünyası (ZfWT) Dergisi ve kitap çalışmalarında yer aldığım, her geçen gün kendisinden binlerce yeni bilgi öğrenme fırsatı bulduğum değerli hocam Prof. Dr. Necati Demir ile Bulgaristan dergiciliğinde uzun yıllar hizmet vermiş Alev Kültür Dergisi'ni inceledik, değerlendirdik ve fihristini hazırladık.

Uluslararası Dil Sempozyumu'nda da bildirisini sunduğumuz çalışmamızı genişletip kitap haline getirerek Bulgaristan Türklerinin olağanüstü emeğini ölümsüzleştirmeyi ve daha geniş kitlelere duyurmayı hedefledik...

Öncelikle 250 civarında (her biri hacimli ve ciddi bir emeğin, araştırmanın ürünü) kitaba sahip olan Prof. Dr. Necati Demir Hoca'ma alana ve yetişmek için çaba gösteren herkese sonsuz katkı ve desteğinden dolayı minnettarlığımı belirtmek isterim.

Ayrıca böylesine çok yönlü, araştırmacı ve ilk günkü heyecanla mesleğini icra eden kıymetli hocamla daha nice çalışmalarda bir arada bulunabilmek benim için onur ve mutluluk olacaktır...

Bulgaristan'da 45 sayı yayımlanan derginin ilk sayısından son sayısına kadar maddi ve manevi büyük çabalar gösteren, derginin sahipleri ve baş yazarları olan sevgili Emel Balıkçı-Şakir ve Mehmet Şakir 'e çalışma boyunca gösterdikleri ilgi, samimiyet, dostluk ve bilgi aktarımlarından dolayı sonsuz şükranlarımı sunuyorum...

Türk Dünyasına ve Bulgaristan Türklerine armağan olsun!

Elif Oğuzhan

Esma, ailenin dört çocuğundan en küçüğüdür ve ondan daha büyük üç ağabeyi vardır. Adları Ahmet Mehmet ve Hasan'dır.

Esma kız, daha 15 - 16 yaşlarında iken olağan üstü güzelliğiyle anılmaya başlamış. Hem çok güzel, hemde çok marifetli bir kız imiş. Köyün va etraf köylerin gençleri, Esma'nın peşinden koşmaya başlamışlar. Esma, ise gönlünü Gedik mahallesinden Koca Mehmetlerin Osman'a kaptırmış ve ondan başkasına yüz vermez, ondan başkasını gözü görmez imiş. Birgün bir elçi aracılığı ile Osman'a olan aşkını bildirir ve kendisinden olumlu cevap gelince, iki genç arasında sıcak bir sevgi bağı oluşur ve Taşpınar'da buluşup görüşmeye başlarlar...

İki aşığın mutluluğu uzun sürmez ve Esma'nın ailesi olaydan haberdar olunca, sevgililerin buluşması engellenir ve Esma kızı tek başına su taşımaya dahi salmaz olurlar, fakat bütün engeller aşıkları biribirinden vazgeçiremez ve aralarındaki sevgi ateşi yanmaya devam eder.

Son çare olarak, Esma ve Osman evlenmek için karar alır. Esma kız, gönlünün delikanlısından ailesine dünürler göndermesini talep eder. Aileye defarlarca dünürler gelip döner; fakat kız babası Kara Hüseyin bir türlü insafa gelmez ve olumlu cevap vermez.

Kızlarının Osman'a sevdalı olduğunu bildikleri halde Esma'yı komşu Tikenlik köyünden Kara Aptullahların Hüseyin'e nişanlarlar; fakat Esma'nın gönlü Osnan'dadır ve başkasına nişanlı olmasına rağmen gizliden Osman'a kaçar. Bunu duyan baba Kara Hüseyin, öfkeden deliye döner ve derhal üç oğlunu Esma'yı, Osman'dan geri almak gönderir. Üç kardeş her yerde onları ararlar; ama bulamazlar. En sonunda Aytos Müftüsüne başvururlar ve Osman bizim nişanlı kardeşimizi kaçırdı diye şikayetçi olurlar.

Müftü efendi, bu şikayet üzerine köye iki candar yollar ve candarlar Esma ile Osmanı bulup müftüye teslim ederler. Müftü, bu iki genci sorguya alır ve sorgu esnasında, Esma, ben zorla kaçırılmadım demiş olsa da, başkasına nişanlı olduğu için babasına teslim edilir.

Baba Kara Hüseyin, Aytos'tan döner dönmez, Esma'yı nişanlısına verir ve damat adayı tüm olumsuz gelişmelere rağmen, buna rıza gösterir.

Esma kız, sevmediği birisiyle hayat geçirmek istemez ve üç beş gün sonra yeniden çok sevdiği Osman'a kaçar.

Bu sefer baba Kara Hüseyin, üç oğlu ile birlikte Osman'ın evini basar ve Esma'yı geri alırlar. Kızgın baba, kızına, sen Osman'a yüz defa bile kaçsan, ben seni her defasında geri alacağım ve seni ona yar etmeyeceğim der...

Babasının bu sözleri karşısında Esma kız çok üzülür ve boynu bükük şekilde Osman'ından ayrılmaya mecbur kalır.

Güzeller güzeli Esma kız, acıklı bahtı ve yapılan bu haksızlıklar üzerine, kendisine bir türkü yakar. Bu zorbalıkta ağabeyi Kara Mehmet'ten dayak yediği için türküye onu da katar. Esma kız, Osman'dan ayrıldıktan bir kaç ay sonra, kendisine Varna'nın Çamurna köyünden bir yeni talip çıkar; fakat babası yine köstek olur ve o köyün uzak olduğu için kızını vermez. Esma, gelen görücüleri uğurlarken, bir kadına kaçacağını söyler ve cuma günü mezarlık çeşmesinde onu beklemelerini söyler. Cuma günü, evin erkekleri cuma namazına gidince, Esma bohçasını koltuğuna alır, ferecesini çullanıp anlaştıkları yere varır ve onu bekleyen at arabasına binip hızlı bir şekilde köyden uzaklaşırlar...

Esma kız, sevdiğinden ayırdıkları için ömür boyu ailesine dargın kalır ve bir daha köyüne ayak basmamıştır. 1930 yılında, ailesine ve köyüne hasret olarak, Çamurna köyünden Türkiye'ye göç etmiştir.

Nazım Hikmet

Çekya'nın başkenti Prag'a ayak bastığınız andan itibaren kendinizi tarihin ve sanatın kucağında bulursunuz. Kuşatırlar sizi, ötesi yok!

Elbette, buraya gelmek aklınıza düştüğünde hazırlamış olduğunuz gezi rotası günlerinizi belirleyecektir.

Prag'ı kısa sürede ve kolayca gezmenin yolu doğruca Hradchani'de bulunan Prag Kalesine çıkıp, kaleyi ve bölgeyi (14.yy St.Vitus Katedrali, Mihulta'yı /Barut Kulesi/, Strahov Manastırı, Altın Yol ve Loretta Katedrali) gezdikten sonra aheste aheste, her taşın temaşa hakkını vererek aşağıya- Vıltava Nehri üzerindeki Karl Köprüsüne doğru salınmaktır aslında. Bunun için Nerudova Sokağı olmazsa olmazıdır her turistin. Nerudova Sokağını (cadde mi demeli) ilk çağrışımla benim gibi Şili'li nobelist şairle ilişkilendirenler yanıldıklarını anlayacaklar çok geçmeden zira bu sokak Prag'da Mala Strana'da doğmuş olan Çek gazeteci, yazar ve şair Jan Neruda'nın (1834-1891) adını yaşatmaktadır. Tek ilişik öğe Şili'li şair Pablo Neruda'nın (1904-1973) esas adı olan Ricardo Eliezer Neftali Reyes Basolto'yü, Jan Neruda'ya duyduğu hayranlığın ifadesi olarak Pablo Neruda olarak değiştirmiş olmasıdır. Dünya da onu böyle tanımıştır, velhasıl...

Ancak ne var ki benim Zlata Praha'dan beklentilerim her zaman Nazım Hikmet'in Prag şiirleriyle tamamlanmıştır diyebilirim. O nedenle ilk günümü Nazım Hikmet- Ran'ın dizelerinden okuduğum ve Prag'da yaygın olarak bilinen şairin adıyla bütünleşen o meşhur iki mekana ayırıyorum öncelikli olarak: evet, Kavarna Slavia ve o hüzünlü Üş Leylek Lokantası'ndan söz ediyorum...

Ne Karl Köprüsü var gözümde, ne de Staromestska'da, sonraki günlerde gördüğüm o eşsiz tarihi zenginlikteki mekanlar. Dolayısıyla ilk işim şehir haritasından Kavarna Slavia'yı bulmak oluyor. Zorlanmadan ulaşıyorum hedefime çünkü Prag'ın metro ve tramvay ağı kusursuz çalışıyor, alabildiğine kolaylıklarla donatılmış, yalın ve kullanışlı.

Kavarna Slavia binasının cadde tarafında “Cafe Slavia 1881” yazısını görüyorum hemen. Bina Art Deko tarzında inşa edilmiş. İçi İstanbul'da İstiklal Caddesi'ndeki Dilek Pastanesi'ni anımsatıyor. Slavia'ya adım atar atmaz Çek klasik müziğinin ustalarından B. Smetana'nın (1824 -1884) ünlü Ma Vlast Moldau (Vltava) ezgileri karşılıyor beni. Bir yandan boş masa için bakınıyor, bir yandan duvarlarda sergilenmiş fotoğraflara göz gezdiriyorum. Müessesenin tarihçesini, sergilenen fotoğraflar karelerinden okumak mümkün. Slavia, yıllar yılı – günümüze dek- Çek entelektüellerinin uğrak yeri olmuş: Rilke, Kafka, Holan, Nezval, Kundera…

Şair Nazım Hikmet de burada Narodni Divadlo'ya (Ulusal Tiyatro) ya da Vıltava Nehrine bakan bir masaya otururmuş. Prag şiirlerini burada yazmış olduğunu aktarıyor bugün edebiyat tarihçileri. Kavarna Slavia, dış görünüm; Belki çok bilinen bir fotoğrafı üstadın ancak onu burada görmek özel bir duygulanım sürecini tetikliyor insanda. Tıpkı şiirlerinin yarattığı türden:

(31 Kasım 1956)

Beklediğimden daha fazla hüzünlenmiyorum Prag'ın Kavarna Slavia'sında. İnsan akıllanıyor mu nedir acaba, giderek yaş aldıkça...

… Ve işte tablosunun aynı bu Slavia'da olduğunu bildiğim ve merak ettiğim bir absent “meselesi” de var aklımda. Müessesede sergilenen tek yağlı boya tablosu da bu zaten. Diğerleri fotoğraf sanatının eserleri. Gözden kaçması mümkün değil. Ayrıca bizim için önemli. Bu tabloya, yani Çek ressam Victor Oliva'nın “Absent İçen Adam” adlı eserine ilkin yazarımız Nazlı Eray'ın bir yapıtında konu edindiğini anımsıyorum. “Kayıp Gölgeler Kenti” adlı romanında (Everest Yayınları, İstanbul) rastlamıştım ona. Bu adamla birlikte de gezebilirsiniz N. Eray'ın romanındaki altın şehir Prag'ı.

Tercih meselesi, elbet! Yoksa Prag'da biz Türklere ait izler bulmak çok zor. Ben de zıt yönde bir süreci benimsiyorum kendimce, haliyle: edebiyatımızdaki ve bendeki Prag imgesinin izini sürerek gözlemliyorum Prag'ı. Nazım Hikmet'in sözleriyle:

Ancak benim başka bir derdim de var. ”Üç Leylek Lokantası”-na gideceğim, gitmeliyim mutlaka. O nedenle Narodni Divadlo'dan (Ulusal Tiyatro) sonra Vıltava Nehri'nin paraleli caddesi boyunca ilerliyorum, Karl Köprüsünü geçtim (Buna Charles da derler), hatta Nazım Hikmet Şarl der… Ancak köprü çıkışından sağa sapmadan önce (Üç Leylek Lokantası orada) köprüde sergilenen ve tüm heybetiyle boy gösteren heykelleri inceliyorum. “O da ne?” demeye sebep verecek bir heykel ile karşı karşıyayım. Osmanlı'ya karşı, geçmiş dönemde yaşanılan ve yansıtılan korkunun abidesini görüyorsunuz adeta. Önyargıların dorukta olduğu bir dönem olsa gerek. Anıt- tespihli, göbekli, her haliyle olumsuz duygular uyandıran korkunç bir Osmanlı hapishane bekçisini tasvir ediyor. Bildiğiniz gardiyan! Heykel kompozisyonunun üst kısmında görülen üç Hıristiyan aziz ise, zindanda bulunan inanmış Hıristiyanları kurtarmaya yönelmiş vaziyette imgelenmişler. Aslında bu, Osmanlı askeri topyekün bir Osmanlı imajı, dönemine göre. Hepsi bu! Köprüye ayak bastığınız andan başlayarak Staromestska tarafından ilerlediğinizde sola düşen bir heykel. Bakınız, lütfen! Ve de düşünmeli, derim, naçizane…

Neyse ki çok yürümeden köşede ikisinin gagalarını tokuşturmuş olduğu üç leyleği seçmek zor olmuyor. Zaten bugünün Prag'ında hiçbir şey zorluk yaratmıyor insana. Oturup soluklanıyoruz.

Nazım Hikmet, Çek asıllı sevgilisi tiyatro sanatçısı Sonya Danyolova ile burada buluştuklarını yansıtır şiirine:

Nâzim Hikmet

(26 Nisan 1958, Prag)

İşte böyle böyle sevdirir kendini size eski Bohemya diyarı veya özelde günümüzün Prag şehri…

Nazım Hikmet'in dizeleriyle, bir sap ak zambak ve sevdiğiniz bir içecek ile. Zenginleştirir gönlünüzü bu kent, besler duygulanım dünyanızı her türlü…

Prag deyip de Alphonse Mucha'yı (1860-1939) ve çizdiği Art Nouveau kadınlarını atlamak haksızlık olur. Hafif, olağan bir çizimi var Mucha'nın. Panska Caddesi'nde bulunan A.Mucha Müzesine girer girmez o dünyaya yansımış, bir biçimde sabit kılınmış ticari havayı solumakta gecikmiyorsunuz. Viyana Sezessionu'nun en önemli temsilcilerinden olan Gustav Klimt'in (1862-1918) Viyana'da “başına gelenler” bugün Mucha A. Mucha'nın eserlerinden bir çok desen, motif ve temayla, yer yer birebir eserleriyle bezenmiş armağanlık nesnelerin satışa sunulduğunu görebilirsiniz: gözlük kılıfları, bez çantalar, takvimli ve zodyaklı kupalar, şemsiyeler…

İyi de Prag denilince burada doğmuş olan Franz Kafka (1883-1924) gelmez mi akıllara? Gelir elbet ve haliyle biz de Malostranska'daki Kafka Müzesine yöneliyoruz. Dingin, sakin bir yer burası. Franz, yani Kafka her yerde:

“Çevremdeki durgun boşluğa bakmaktansa, kendi içimdeki ikili konuşmayı sürdürebilirim. Benim için iyi olmanın yolu budur ancak.” – diyor. …

Bir çoğumuz için de böyle değil midir?

” Bu iki büklüm olmuş kocakarılarının pençeleri var. İnsan teslim olmak zorunda kalıyor. Onun iki yanını, Vysehrad'ı ve kaleyi yangına vermek isterdim. Belki ancak o zaman ondan kaçmak mümkün olabilirdi.”-diyor Franz Kafka, katılmayabilirsiniz, ayrı mesele!

Bu kısa yazı ile Mustafa Şabanov'u yeniden tanıtmak istiyorum. Mıstık lâkabı ile geniş kitleler tarafından tanınmış ve sevilmiş olan Mustafa, 1937 yılında doğmuş, ilk ve orta tahsilini köyünde tamamladıktan sonra öğrenimine Omurtag “Tevfik Fikret” Türk Lisesi'nde devam etmiştir. Mustafa, daha küçük yaşlarda ses ve saz sanatçısı olarak dünyaya geldiğini fark ettirmiştir. Bu hırs, bu merak, bu güç ona nereden gelmiştir, hayret edilir. Çevresinde onu sanata yönlendirecek ve yardım edecek kişi yoktur. Ama içinden gelen bir duygu onu nedense bülbül gibi ötmesine ve eline saz almasına itiyor. Büyük tutkudur bu heves.

Lise öğrencisiyken Mustafa artık arkadaşlarının ve öğretmenlerinin gözünde ve gönlünde usta bir sazcıdır. İlk olarak köyünde, daha sonra çevre köylerde sazcı grupları oluşturmasıyla herkesin sevgisini kazanmıştır. Lise sonrası, Omurtag belediyesinde sanat ve kültür sorumlusu olarak çalışırken, kendisi ile sıkça görüşüyorduk. İyi bir sazcı olduğu gibi, iyi de bir insan ve dosttu. Kardeşi Osman'ı (Oça) da sanata heveslendirmiş, iyi bir sazcı olmasını sağlamıştır. Daha sonraki yıllarının bir bölümünü evlilik yaptığı Şumen şehrinde geçirmiştir. Gündüzleri fabrikadaki işinde, geceleri düğün veya restoranlarda müzik gruplarındadır.

Tırgovişte, Şumen, Razgrad, Kırcaali derken Mustafa, kendi köyünde 60 kişilik muhteşem bir folklor grubu oluşturmuş ve bu grup ulusal gösterilerde, Sofya'da ikincilik ödülü kazanmıştır. Devamla repertuvarına Türkçe, Bulgarca ve Makedonca şarkılar alarak ülke çapında adından söz ettirmiştir. Anılmış Bulgar bestecileri ile müşterek çalışmaları sonucu, Sofya Radyosu'nda göreve çağırıldığı da olmuştur; ancak bu görevi kabul etmeyip radyoya türküler kayıt etmekle yetinmiştir.

Ne var ki, Bulgaristan Türkleri üzerinde kara bulutlar dolaşmaya başlayınca, Mustafa, 1970 yılında, Türkiye'ye sığınıyor. Soyadı İmamoğlu'dur. Orada sanat tutkusu daha da güçleniyor. Birçok gruplara dahil olarak gazinolarda ve davet edildiği şenliklerde ustalığını gösteriyor. Tam işler yoluna girdi giriyor derken, sığınmacı yasasının azizliğine uğrayarak, 1973 yılında kendini bir anda Avustralya'nın Melbourne kentinde buluyor...

Burası her ne kadar uzak ve yabancı bir diyar olsa da, orada karşılaştığı Bulgaristanlı, Balkanlarlı ve Türkiyeli eski göçmenlerle havasını buluyor. Tabi, sazlı sözlü sanat aşkı burada da giderek güçleniyor. Kendini yeni sanat eserleriyle, bilhassa halkın en çok sevdiği Makedon türküleriyle daha da geliştiriyor. Oralarda da radyo yayıncılarının radarına girerek maharetini sergiliyor. Hüseyinler/Hubavka adı da onun sayesinde Avustralya diyarında duyulmuş oluyor.

Emekli olunca, Mustafa, artık daha özgürdür. Fırsat buldukça Türkiye ve Bulgaristan'ı ziyaret edip baba ocağıyla, akrabalarıyla, dostlarıyla hasret gideriyor. Son birkaç yıldır Türkiye'de (İstanbul-Avcılar) ikametine devam etmektedir.

Son dakika aldığım bir habere göre sağlık durumunda problemleri belirmiş, rahatsızlanmış. Umarız en yakın zamanda sağlığına kavuşur ve bir ömür boyu sevmekten hiç bıkmadığı sazıyla sözüyle hayatının tadını çıkarmaya devam eder.

Hüseyinler/Hubavka insanı, bu adamla gurur duymakta haklıdır.

Sabri CON

______________________

_____________________________________________________________________

Gökçe Gülen Akçin, Amerikan Pediatri Akademisinin de okul öncesi kitap okunan çocukların, örgün eğitim dönemlerinde daha başarılı olduğunu belirttiğini aktardı. Doğum ile 3 yaş arasındaki kritik dönemin çocuğun daha sonraki okur-yazarlık dönemini etkilediğini belirten Akçin, 'Kitap metinleri, günlük konuşmalardan çok daha geniş bir kelime aralığının kullanılmasını teşvik etmekte. Deneysel çalışmalar gösteriyor ki, kitaplar çocukların alıcı ve ifade edici kelime dağarcığının sağlam bir destekçisidir' değerlendirmesinde bulundu. Gökçe Gülen Akçin, Amerika'da yeni yapılan bir araştırmaya göre okuma yazma açısından zengin bir ortamda yetişen çocuklar ile hiç kitap okunmamış çocuklar arasında 1 milyondan fazla kelime boşluğunun bulunduğunu aktardı.

Birçok ülkede, okuma deneyimlerinin faydalarını en üst seviyeye çıkarmak için yerel kütüphaneler aracılığıyla ailelere kitap dağıtıldığına dikkat çeken Gökçe Gülen Akçin, bu programların, çocukların ortalama konuşma sürelerini dikkate değer oranda artırdığını vurguladı. Kitap okumanın dil gelişimi üzerindeki olumlu etkilerine dikkat çekmek için 'Pamuk ve Püsküllü Yardımlaşıyor' adlı bir çocuk kitabı yazan Altınbaş Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Öğretim Görevlisi Gökçe Gülen Akçin, görme engelli çocuklara da hikye ve masal anlatıcısı olarak destek veriyor.

Hande Yener'in ardından önümüzdeki günlerde Hakan Altun, Deniz Seki&Rafet El Roman konserleri ve canlı yayınları ile organizasyon devam edecek.

Medya Takip Merkezi (MTM) ise Magazin Gazetecileri Derneği için hazırladığı raporda Mart ayının en popüler ses sanatçılarını belirledi. Yapılan araştırmaya göre ayın en popüler ses sanatçısı Koronavirüs salgını sebebiyle ekonomik sıkıntı yaşayan ailelere destek kampanyası başlatan ve sanat camiasından da büyük destek alan Haluk Levent oldu. Levent ay boyunca toplam 3 bin 481 haberde konuşuldu.

DEMET AKALIN İKİNCİ SIRAYA YERLEŞTİ

Listenin ikinci sırasındaki isim ise salgın günlerinde evinde konser veren isimlerden Demet Akalın oldu. Sosyal medya hesabından mini bir canlı yayın konseri vererek takipçilerine keyifli anlar yaşatan Akalın'ı, sosyal medya üzerinde ise 359 bin 877 izledi. Gündem hakkında yorumları ve sosyal medyada verdiği konserle ay boyunca 2 bin 244 habere konu olan Demet Akalın, ayın en popüler ses sanatçılarından oldu. Murat Boz, ay boyunca 2 bin 101 habere yansıdı. Hadise, Mart ayı boyunca toplam 2 bin 46 haberde yer alarak ayın popüler ses sanatçılarından olmayı başardı. Yeni evlendiği eşi Hazer Amani ile birlikte ev karantinasında olan şarkıcı Sıla'da evinden canlı yayın yaparak mini bir konser verdi. Sıla ay boyunca toplam bin 807 haberde yer aldı.

Merkezin en dikkat çeken canlısı olan sarı anakonda beslenme düzenine göre 10 günde bir beslenirken 1 adet rat faresi veya 1 tavuk but tüketiyor. Tatlı su köpek balıkları ise haftanın 3 günü beslenirken balık ve pelet yem veriliyor. Ortalama haftada 10 kilo hamsi, 3 kilo yem tüketiyorlar.

Veteriner hekimleri kontrolünde ve türüne göre beslenme düzeni doğrultusunda canlıların besinleri satın alınıyor. Besinler alındıktan sonra merkezin mutfağında hazırlanıyor. Bu aşamalar da bittikten sonra hazırlanan besinler, uzmanlar tarafından kontrol edilerek canlılar besleniyor. Her şeyi yemeyen canlılar ile onları besleyen bakıcıları arasında da adeta duygusal bir bağ oluşmuş durumda.

Kaplumbağa, örümcek ve maymunlara isim de takan bakıcıları, beslenme alışkanlıklarına göre hareket ediyor. Canlılar aylık 150 kilo meyve sebze, 50 kilo et, 50 kilo tavuk ve balık ile 50 kilo pelet yem ve böcek tüketiyor. Yem verilirken gerekli vitamin ve kalsiyum eklemeleri veteriner kontrolünde yapılıyor.

İsfanbul Tema Park Yönetici Direktörü Tankut Tonger, farklı türden canlılara ev sahipliği yaptıklarını söyleyerek, 'Veteriner hekimimiz sürekli bizimle, canlılara ehil ellerde bakılıyor. Beslenmelerine çok özen gösteriyoruz. Her canlının ayrı bir diyet programı var. Besinlerini özenle seçiyoruz, farklı ürünler vermeye gayret ediyoruz. Hayvanların sağlıklı olması için konforlu ortamlarda bulunmaları bizim için çok çok önemli' dedi.

Beslenme Uzmanı Alper Aytan ise, maymun ve kuşlar için manavdan sebze ve meyve aldığını dile getirdi. Aytan, 'Mevsimsel ve tropikal ürünler olmasına dikkat ediyoruz. Maymunlar, yerli muzu daha çok seviyor. Tadı daha güzel, besin değeri de daha yüksek olduğu için yerli muz alıyoruz. Elma, portakal, mandalina ve üzümü de besinlerine dahil ediyoruz' diye konuştu.

Tavuk eti alırken tüylerinin olmamasına özen gösterdiklerini söyleyen Aytan, 'Beyaz ve kırmızı et alırken tarihlerine, tazeliğine ve tüylü olmamasına dikkat ediyoruz. Sürüngen ve maymunları etle beslediğimiz için tüyü sindiremiyorlar, o yüzden sadece et olmasını tercih ediyoruz. Timsaha bütün tavuk alacağız, 8 parçaya bölüp kalsiyum ihtiyacını gidersin diye kemikleriyle birlikte veriyoruz. Burma pitonlarımıza tavuk göğsü ve but alıyoruz. Sarı anakondaya da but alacağız. Maymunlar, tavuk etinin dersini sevmiyor sadece kemiksiz et veriyoruz. Yılanlar genelde yemek seçmiyor' ifadelerini kullandı.

Kuşların meyve ağırlıklı sabah, öğle ve akşam olmak üzere her gün üç öğün beslendiklerini anlatan Aytan, 'Sürüngenleri 3 günde bir, yılanları ise 5,10 ve 15 günde bir besliyoruz. Gün aralığı yılanların boylarına göre değişiyor. Yılanlara tavuk eti veya dondurulmuş fare veriyoruz. Memeli hayvanlara sebze, meyve ağırlık et de veriyoruz. Kertenkeleler ise böcek ve kurt tüketiyor' dedi.

Canlıları besleklerden kalsiyum ve vitamin takviyesi yapmaya özellikle dikkat ettiklerini aktaran Aytan, 'Takviyeler olmazsa sağlıklı beslenemezler. Canlı ayırt etmeden yemlerine multivitamin ve kalsiyum desteği koyuyoruz' diye konuştu.

Tatlı su köpek balıkları: Haftanın 3 günü besleniyor, Balık ve pelet yem veriliyor. Ortalama haftada 10 kg hamsi, 3 kg yem tüketiyorlar.

Timsah Balıkları: Haftanın 3 günü besleniyor, her biri 9 adet hamsi tüketiyor

Siyam Timsahları: Haftada 1 defa besleniyor, her biri 1 tavuk tüketiyor

Sarı anakonda: 10 günde bir besleniyor ve 1 adet rat faresi veya 1 tavuk but tüketiyor.

Mısır yılanı: 10 günde bir besleniyor ve 1 adet dondurulmuş fare tüketiyor.

Burma Piton: 10 günde 1 besleniyor 1 adet bütün tavuk tüketiyor

Mavi dilli skink: Haftanın 3 günü Morio kurdu, tavuk eti, yumurta ve ıslak kedi maması ile besleniyor

Kırmızı yanaklı su kaplumbağaları: Pelet yem ile haftanın 3 günü besleniyor ortalama haftalık 500 gr yem tüketimi oluyor.

Koi balıkları: Pelet yem ile haftanın 3 günü besleniyorlar ortalama 200 gr yem tüketimi oluyor.

Macaw papağanı: Sabah- akşam Karışık meyve, çekirdek, yer fıstığı ve hazır papağan yemi ile besleniyor

Maymunlar: Haftanın her günü sabah, akşam karışık meyve, sebze, yumurta, ıslak kedi maması ve haşlanmış tavuk eti ile besleniyor. Haftalık ortalama 30 kg meyve sebze tüketimi oluyor.